Заканадаўства

У адпаведнасці з Канстытуцыяй у Рэспубліцы Беларусь устаноўлены прынцып вяршэнства права. Дзяржава, усе яе органы i службовыя асобы дзейнiчаюць у межах Канстытуцыi i прынятых у адпаведнасцi з ёй актаў заканадаўства.

Сістэму актаў заканадаўства складаюць нарматыўныя прававыя акты:

  • Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь;
  • рашэнні рэспубліканскага рэферэндуму;
  • законы, дэкрэты і ўказы Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь;
  • пастановы Урада;
  • пастановы палат Парламента, нарматыўныя прававыя акты Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь, Генеральнай пракуратуры, нарматворчых органаў, падпарадкаваных (падсправаздачных) Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь;
  • нарматыўныя прававыя акты міністэрстваў, іншых рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання;
  • рашэнні мясцовых рэферэндумаў, рашэнні мясцовых Саветаў дэпутатаў, выканаўчых і распарадчых органаў;
  • нарматыўныя прававыя акты іншых нарматворчых органаў (службовых асоб);
  • тэхнічныя нарматыўныя прававыя акты.

Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь – асноўны Закон Рэспублікі Беларусь, які мае вышэйшую юрыдычную сілу і замацоўвае асноватворныя прынцыпы і нормы прававога рэгулявання найважнейшых грамадскіх адносін.

Парламент прымае законы – нарматыўныя прававыя акты, якія замацоўваюць прынцыпы і нормы прававога рэгулявання найбольш важных грамадскіх адносін.

Закон можа прымацца ў выглядзе кодэкса, які з’яўляецца сістэмаўтваральным нарматыўным прававым актам, што замацоўвае прынцыпы і нормы прававога рэгулявання найбольш важных грамадскіх адносін і забяспечвае найбольш поўнае прававое рэгуляванне пэўнай сферы грамадскіх адносін.

Прэзідэнт на аснове і ў адпаведнасці з Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь выдае дэкрэты, указы і распараджэнні.

У мэтах сістэмнага вырашэння пытанняў, якія маюць прыярытэтнае палітычнае, сацыяльнае і эканамічнае значэнне, Прэзідэнт можа выдаваць указы праграмнага характару – дырэктывы.

Законы, дэкрэты і ўказы Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь з’яўляюцца заканадаўчымі актамі і маюць большую юрыдычную сілу ў адносінах да іншых нарматыўных прававых актаў.

Урад, міністэрствы і іншыя рэспубліканскія органы дзяржаўнага кіравання, мясцовыя Саветы дэпутатаў, выканаўчыя і распарадчыя органы прымаюць у межах кампетэнцыі нарматыўныя прававыя акты на аснове і (або) у мэтах выканання Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь, іншага заканадаўчага акта або ў мэтах рэалізацыі міжнародных дагавораў і іншых міжнародна-прававых актаў.

Сістэма заканадаўства Рэспублікі Беларусь выбудоўваецца ў адпаведнасці з Адзіным прававым класіфікатарам Рэспублікі Беларусь.

Гэты Класіфікатар прызначаны для ўпарадкавання актаў, якія прымаюцца ў краіне, іх аднясення да пэўных галін і сфер прававога рэгулявання. Так, напрыклад, Закон ад 14 чэрвеня 2003 г. №204-З "Аб дзяржаўнай службе ў Рэспубліцы Беларусь" у адпаведнасці з Класіфікатарам адносіцца да рубрыкі 01.19.01.01, што азначае раздзел "Канстытуцыйнае заканадаўства", падраздзел "Асновы дзяржаўнага кіравання", параграф "Дзяржаўная служба" і пункт "Агульныя палажэнні заканадаўства аб дзяржаўнай службе". На падставе Класіфікатара ажыццяўляецца сістэматызацыя і кадыфікацыя заканадаўства.

Глядзець у поўным памеры

Усе акты, якія складаюць заканадаўства Рэспублікі Беларусь, падлягаюць уключэнню ў Нацыянальны рэестр прававых актаў Рэспублікі Беларусь.

Глядзець у поўным памеры

Штогод масіў беларускага заканадаўства папаўняецца больш як на 10 500 прававых актаў. Усяго па стане на 1 студзеня 2020 года ў Рэестр уключана 222 899 прававых актаў.

Глядзець у поўным памеры

Кожнаму віду прававых актаў адпавядае свой раздзел Рэестра. Напрыклад, дэкрэты, указы і распараджэнні Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь уключаюцца ў раздзел 1, а рашэнні мясцовых органаў улады – у раздзел 9.

Глядзець у поўным памеры

Вядзенне Адзінага прававога класіфікатара Рэспублікі Беларусь і Нацыянальнага рэестра прававых актаў Рэспублікі Беларусь ажыццяўляецца Нацыянальным цэнтрам прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь. Названыя рэсурсы фарміруюцца з 1999 г.

Нарматворчая дзейнасць – гэта дзяржаўна-ўладная дзейнасць па планаванні, рэалізацыі нарматворчай ініцыятывы, падрыхтоўцы, правядзенні экспертыз, прыняцці (выданні), афіцыйным апублікаванні, змяненні, афіцыйным тлумачэнні, прыпыненні, аднаўленні, прадаўжэнні і спыненні дзеяння нарматыўных прававых актаў.

Нарматворчая дзейнасць уключае шэраг паслядоўных стадый, сукупнасць якіх называецца нарматворчым працэсам. Адным з відаў нарматворчага працэсу з’яўляецца заканатворчы працэс.

Заканадаўчы працэс у Рэспубліцы Беларусь пачынаецца з моманту ўнясення праекта закона на разгляд Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу.

Правам заканадаўчай ініцыятывы ў адпаведнасці з Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь валодаюць:

Любы законапраект, калі іншае не прадугледжана Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь, спачатку разглядаецца ў Палаце прадстаўнікоў, потым у Савеце Рэспублікі.

Законапраект, за выключэннем выпадкаў, прадугледжаных Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь, становіцца законам пасля прыняцця Палатай прадстаўнікоў і адабрэння Саветам Рэспублікі большасцю галасоў ад поўнага складу кожнай палаты.

Закон, прыняты Палатай прадстаўнікоў i адобраны Саветам Рэспублікі, прадстаўляецца ў дзесяцідзённы тэрмін Прэзідэнту на подпіс. Перад падпісаннем закона ён накіроўваецца ў Канстытуцыйны Суд для правядзення абавязковага папярэдняга кантролю на прадмет канстытуцыйнасці прынятага закона.

Палата прадстаўнікоў і Савет Рэспублікі законам, прынятым большасцю галасоў ад поўнага складу палат, па прапанове Прэзідэнта могуць дэлегаваць яму заканадаўчыя паўнамоцтвы на выданне дэкрэтаў, якія маюць сілу закона. Гэты закон павінен вызначаць прадмет рэгулявання і тэрмін паўнамоцтваў Прэзідэнта на выданне дэкрэтаў.

Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь:

  • падпісвае законы;
  • мае права ў парадку, устаноўленым Канстытуцыяй, вярнуць закон або асобныя яго палажэнні са сваімі пярэчаннямі ў Палату прадстаўнікоў;
  • мае права адмяняць акты Урада;
  • непасрэдна або праз ствараемыя ім органы ажыццяўляе кантроль за выкананнем заканадаўства мясцовымі органамі кіравання і самакіравання;
  • мае права прыпыняць рашэнні мясцовых Саветаў дэпутатаў і адмяняць рашэнні мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў у выпадку неадпаведнасці іх заканадаўству.
Прэзідэнт ажыццяўляе дзяржаўную каардынацыю нарматворчай дзейнасці асабіста і праз упаўнаважаныя ім дзяржаўныя органы ў межах прадастаўленых iм паўнамоцтваў.
  • Прэзідэнт зацвярджае штогадовыя планы падрыхтоўкі законапраектаў.
  • Метадычнае кіраўніцтва нарматворчай дзейнасцю, у тым ліку дзейнасцю па прымяненні патрабаванняў нарматворчай тэхнікі, ажыццяўляецца Нацыянальным цэнтрам заканадаўства і прававых даследаванняў.
  • Скаардынаванасць нарматворчай дзейнасці ва Урадзе (у сістэме рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання, падпарадкаваных Ураду) забяспечвае Міністэрства юстыцыі.

У адпаведнасці з Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь нарматыўныя акты дзяржаўных органаў падлягаюць апублікаванню і давядзенню да ўсеагульнага ведама. Пры гэтым акты, якія закранаюць правы, свабоды і абавязкі грамадзян і юрыдычных асоб, уступаюць у сілу толькі пасля іх афіцыйнага апублікавання.

Афіцыйным апублікаваннем прававых актаў з’яўляецца давядзенне гэтых прававых актаў да ўсеагульнага ведама шляхам размяшчэння іх тэкстаў у поўнай адпаведнасці з падпісанымі арыгіналамі на Нацыянальным прававым Інтэрнэт-партале Рэспублікі Беларусь.