Дзяржаўны лад Беларусі

Асновы дзяржаўнага ладу Беларусі замацаваны ў Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь 1994 года са змяненнямі і дапаўненнямі, прынятымі на рэспубліканскіх рэферэндумах 24 лістапада 1996 года, 17 кастрычніка 2004 года і 27 лютага 2022 года.

Рэспубліка Беларусь – унітарная дэмакратычная сацыяльная прававая дзяржава.

Рэспубліка Беларусь валодае вяршэнствам і паўнатой улады на сваёй тэрыторыі, самастойна ажыццяўляе ўнутраную і знешнюю палітыку.

Чалавек, яго правы, свабоды і гарантыі іх рэалізацыі з’яўляюцца найвышэйшай каштоўнасцю і мэтай грамадства і дзяржавы.

Дэмакратычныя асновы беларускай дзяржаўнасці гарантуюць разнастайнасць палітычных інстытутаў, ідэалогій і поглядаў.

У Рэспубліцы Беларусь устанаўліваецца прынцып вяршэнства права. Дзяржава, усе яе органы i службовыя асобы дзейнічаюць у межах Канстытуцыі i прынятых у адпаведнасці з ёй актаў заканадаўства.

Беларусь – прэзідэнцкая рэспубліка.

Кіраўнік дзяржавы – Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь.

Узаемадзеянне ўлад

Асноўным прынцыпам рэалізацыі дзяржаўнай улады ў Рэспубліцы Беларусь з’яўляецца прынцып падзелу на заканадаўчую, выканаўчую і судовую ўладу. Сутнасць гэтага прынцыпу ў тым, каб улада не была засяроджана ў руках нейкага аднаго дзяржаўнага органа, а была падзелена паміж органамі трох галін улады. Названыя органы ў межах сваіх паўнамоцтваў самастойныя: яны ўзаемадзейнічаюць паміж сабой, стрымліваюць і ўраўнаважваюць адзін аднаго.

Ключавая роля ў дзяржаўным механізме адводзіцца Кіраўніку дзяржавы. Не ўваходзячы ні ў адну з галін улады, Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь надзяляецца неабходнымі канстытуцыйнымі паўнамоцтвамі, якія дазваляюць яму забяспечваць узаемадзеянне органаў дзяржаўнай улады паміж сабой і дакладнае ажыццяўленне імі сваіх функцый. Такая мадэль надае ўстойлівасць і стабільнасць дзяржаўнаму механізму, перашкаджае ўзнікненню процістаяння паміж галінамі ўлады.

Узаемадзейнічаючы з заканадаўчай уладай, Прэзідэнт мае права заканадаўчай ініцыятывы, упаўнаважаны на падпісанне або адхіленне законаў. Прэзідэнт мае права прымаць спецыяльныя акты, якія маюць сілу закона, – дэкрэты. Дэкрэты, указы і распараджэнні Прэзідэнта абавязковыя на ўсёй тэрыторыі Беларусі.

Прэзідэнт аказвае ўплыў на фарміраванне і дзейнасць выканаўчай улады. Са згоды Палаты прадстаўнікоў ён назначае на пасаду Прэм’ер-міністра. Прэзідэнт вызначае структуру Урада Рэспублікі Беларусь, назначае на пасаду і вызваляе ад пасады намеснікаў Прэм’ер-міністра, міністраў і іншых членаў Урада, прымае рашэнне аб адстаўцы Урада або яго членаў, мае права старшынстваваць на пасяджэннях Урада Рэспублікі Беларусь і адмяняць акты Урада. Рашэнні, якія прымаюцца Прэзідэнтам, абавязковыя для выканання Урадам.

Надзяленне Кіраўніка дзяржавы адпаведнымі паўнамоцтвамі адначасова азначае і ўскладанне на яго абавязку, які не можа быць ускладзены ні на адзін іншы орган, – выступаць гарантам Канстытуцыі, правоў і свабод чалавека і грамадзяніна.

Прэзідэнт увасабляе адзінства народа, гарантуе рэалізацыю асноўных напрамкаў унутранай і знешняй палітыкі, прадстаўляе Рэспубліку Беларусь у адносінах з іншымі дзяржавамі і міжнароднымі арганізацыямі.

Прэзідэнт прымае меры па ахове суверэнітэту Рэспублікі Беларусь, яе нацыянальнай бяспекі і тэрытарыяльнай цэласнасці.