Нарада па пытаннях рэалізацыі інвестпраектаў у рамках ініцыятывы "Адзін раён - адзін праект

Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка 30 красавіка правёў нараду па пытаннях рэалізацыі інвестыцыйных праектаў у рамках ініцыятывы "Адзін раён - адзін праект.

Кіраўнік дзяржавы адзначыў, што гэта мерапрыемства можна разглядаць як фінішнае пасля нядаўніх рэгіянальных камандзіровак, а таксама разгляду такіх важнейшых рэгіянальных праграм, як развіццё Прыпяцкага Палесся, паўднёвага ўсходу Магілёўшчыны, меліярацыі, уключэння сельгасзямель у новы абарот. Раней таксама гаварылі аб Віцебскай вобласці - што трэба зрабіць, каб даць штуршок развіццю паўночнага рэгіёна.

Аляксандр Лукашэнка заявіў, што думае над тым, каб на чарговае пасяджэнне Усебеларускага народнага сходу ў канцы года вынесці пытанні рэгіянальнага развіцця ў якасці ключавых аспектаў у дакладзе Прэм'ер-міністра. "Гэта важна для людзей. І трэба, каб у самым высокім прадстаўнічым органе гэтыя тэмы былі не проста абазначаны, а сур'ёзна прагучалі", - сказаў ён.

Пра актуальнасць ініцыятывы

Аляксандр Лукашэнка звярнуў увагу, што многія са 118 раёнаў краіны сутыкаюцца з адтокам насельніцтва, асабліва сельскага. Сацапытанні паказваюць, што для жыхароў у рэгіёнах тэма нумар адзін - гэта наяўнасць працоўных месцаў з дастойнай зарплатай. Потым ужо ідуць пытанні цэнаўтварэння, вольнага часу, ЖКГ і гэтак далей.

"Менавіта таму ў мінулай пяцігодцы была ўнесена ініцыятыва "Адзін раён - адзін праект", разлічваючы, што гэта будуць дастойныя працоўныя месцы з добрай заработнай платай", - сказаў Прэзідэнт.

Пэўныя станоўчыя вынікі ёсць, але выявіўся і шэраг недахопаў, прыпісак, а таксама пустой кантрольна-маніторынгавай дзейнасці, заўважыў Кіраўнік дзяржавы.

Прэзідэнт акцэнтаваў увагу, што ў цяперашніх рэаліях трэба ўжо ў новым ракурсе паглядзець на задачы ў рамках рэалізацыі ініцыятывы. Стварэнне працоўных месцаў цяпер не самая важная задача. "Для нас цяпер важна пабудаваць прадпрыемствы, прадукцыя якіх будзе запатрабавана не толькі на ўнутраным, але і на знешнім рынках. І прадаць з высокім прыбыткам. Для нас гэта сёння найважнейшае пытанне. Але трэба рабіць хутка", - арыентаваў Кіраўнік дзяржавы.

"Улічвайце сучасную сітуацыю. Няхай яшчэ раз перагледзяць губернатары і ва Урадзе гэтыя праекты. Паглядзіце, што трэба завяршыць, куды яшчэ трэба накіраваць грашовыя сродкі. І стварыць праекты імпартазамяшчэння і напаўнення ўнутранага рынку. Трэба вырабляць сваё", - акцэнтаваў увагу Аляксандр Лукашэнка.

Пра станоўчы эфект

З аднаго боку, як дакладвае Урад Кіраўніку дзяржавы, ініцыятыва "Адзін раён - адзін праект" стала карысным пачынаннем. З запланаваных праектаў дзве трэці рэалізавана (144 з 217), амаль 3,5 млрд рублёў інвесціравана, больш як 6 тыс. працоўных месцаў створана. Абяцаюць пасля завяршэння намечаных планаў падвоіць гэтыя лічбы.

Ініцыятывай ахоплены як дзяржаўныя, так і прыватныя прадпрыемствы ў розных галінах - машынабудаванні, фармацэўтыцы, дрэваапрацоўцы, АПК і іншых. Многія інвестпраекты з'яўляюцца імпартазамяшчальнымі і экспартна арыентаванымі.

"У шэрагу рэгіёнаў ініцыятыва "Адзін раён - адзін праект" дае сапраўды магутны эфект", - адзначыў Аляксандр Лукашэнка.

Ён прывёў прыклад Краснапольскага раёна, які нядаўна наведваў. Там за пяцігодку доля інвестыцый па праектах ініцыятывы склала 50% ад агульнага аб'ёму.

Пра недахопы ў рэалізацыі

Прэзідэнт канстатаваў, што на старце праграмы прысутнічалі неразбярыха і бюракратыя, не было сістэмы па спецыялізацыі раёнаў з улікам іх магчымасцей, кампетэнцыі і, самае галоўнае, патрэбнасці. "Таму не былі выпрацаваны дакладныя крытэрыі фарміравання планаў, праектаў, ацэнкі іх эфектыўнасці на вынікі эканомікі і развіцця раёна. У нас асноўны паказчык быў - асваенне сродкаў, часам любой цаной. Адсюль з'яўляліся і перагібы", - сказаў ён.

Як дакладваюць Прэзідэнту, у кантралёраў да паловы праектаў ёсць прэтэнзіі (109 з 217). "Урад дае справаздачу па агульным пераліку праектаў, не заглядаючы ў сутнасць належным чынам. Таму нямала ўключаных у пералік фармальна, а ўся работа вядзецца толькі на паперы. Ёсць запланаваныя да рэалізацыі за кошт уласных або пазыковых сродкаў і без трапляння ў гэты спіс. Напрыклад, узвядзенне транспартна-лагістычнага цэнтра ў Верхнядзвінскім раёне або арганізацыя вытворчасці катанізаванага льновалакна ў Ляхавіцкім раёне", - агучыў прыклады Аляксандр Лукашэнка.

Адзначаюцца факты, калі ў пералік уносіліся праекты, якія даўно рэалізуюцца або ўжо амаль гатовыя - гэта значыць літаральна на фінішнай прамой. Так, з 2014 года рэалізуецца праект па выпуску фармацэўтычнай прадукцыі ў Чэрвеньскім раёне, а ў 2022 годзе яго як нічога і не было ўключылі ў спіс. "Не разумею, навошта гэта патрэбна. Навошта вы некуды нешта ўключаеце, каб даць справаздачу, што вы "вялікія" і выканалі даручэнне Прэзідэнта? Гэта нікому не трэба", - падкрэсліў беларускі лідар.

Вядомы таксама праекты, па якіх мясцовымі ўладамі рэальная дапамога не аказвалася - толькі збіралі і перадавалі наверх справаздачнасць. "Шэраг праектаў фігуруе ў спісе дзякуючы ўгаворам бізнесменаў - па прынцыпе "з вамі нічога не станецца, а старшыні пойдзе ў залік". Што ўжо гаварыць пра факты, калі праекты далучаліся да ініцыятывы наогул без ведама суб'ектаў гаспадарання - яны толькі са справаздач улад перад СМІ даведваліся, што ў нечым паўдзельнічалі", - расказаў Прэзідэнт.

Пра высновы і планы на перспектыву

Паводле слоў Аляксандра Лукашэнкі, атрымліваецца дваякая карціна, а ісціна, як звычайна, пасярэдзіне.

"Першае. Урад і губернатары недзе недагаворваюць, што для многіх інвестараў умовы так і не створаны: не заўсёды даступнае фінансаванне, дарагое праектаванне, будаўніцтва і да таго падобнае, - падагульніў Кіраўнік дзяржавы. - Другое. Прыкладна палова нашых старшынь райвыканкамаў не здала гэты важнейшы для іх экзамен".

"Важна, наколькі старшыні райвыканкамаў і ўсе прысутныя тут (аблвыканкамы, Урад) здольныя рэалізаваць гэту ініцыятыву, гэтыя праекты, якія разам названыя органы ўлады і планавалі. Я не бачу, што нашы органы ўлады, асабліва ўнізе, старшыні райвыканкамаў, жывуць гэтай тэмай, рэальна ў яе паглыбіліся і літаральна змагаюцца за кожнае працоўнае месца, калі гэта патрэбна ў канкрэтным раёне", - сказаў Прэзідэнт.

Пры гэтым, звярнуў увагу Аляксандр Лукашэнка, праз некаторы час пасля аб'яўлення ініцыятывы "Адзін раён - адзін праект" абставіны змяніліся. Важны не проста новыя працоўныя месцы, а іх якасць і эканамічны эфект ад ствараемага прадпрыемства. Улічваючы, што часам стаіць пытанне аб тым, як укамплектаваць работнікамі і спецыялістамі ўжо існуючыя вытворчасці.

На фоне гэтага хапае прыкладаў, калі ў рамках таго ці іншага праекта заяўляліся, умоўна, 100 новых работнікаў, а па факце атрымалася 85. І абсалютна фармальна праект прызнаецца нявыкананым.

"Гэта махровая бюракратыя, - ахарактарызаваў такі падыход беларускі лідар. - Калі заяўлялася 100, а той жа праект рэалізавалі з колькасцю 85 - гэта нармальна пры дэфіцыце кадраў".

"Атрымліваецца, хацелі запусціць інвестыцыйны цыкл, а толькі стварылі галаўны боль асобным інвестарам. Таму што кантралёры ўсіх узроўняў проста стаяць у іх над душой, манітораць кожны крок і адбіваюць жаданне працаваць. Гэта, усіх датычыцца, трэба спыняць, фармалізму быць не павінна. Мы ствараем праекты, а не лічым там колькасць "плюс-мінус адзін чалавек", - арыентаваў Кіраўнік дзяржавы. - У выніку бізнесмены гатовы на ўсё, каб рэалізаваць новыя праекты па-за такімі ініцыятывамі. Таму ёсць буйныя, рэалізаваныя ў мінулай пяцігодцы, але не ўнесеныя ў гэту праграму".

Аляксандр Лукашэнка заявіў аб неабходнасці разабрацца з усімі пералічанымі вышэй фактамі, а таксама папрасіў далажыць аб планах па рэалізацыі ініцыятывы "Адзін раён - адзін праект" на бягучую пяцігодку.

"Нам трэба звярнуцца да гэтай ініцыятывы праз той час, калі яна была аб'яўлена. Сітуацыя сур'ёзна змянілася. Тады мы разлічвалі не толькі на высокааплатныя працоўныя месцы, але і стварэнне працоўных месцаў (большай колькасці ў прынцыпе. - Заўвага). Сёння страшэннай няма такой праблемы. Недзе ў раёнах яна ёсць. Там трэба браць на кантроль гэту ініцыятыву і глядзець, што там губернатар са старшынёй гар-, райвыканкама хочуць пабудаваць, каб людзі мелі нармальную заработную плату і працоўныя месцы (менавіта працоўныя месцы)", - сказаў Аляксандр Лукашэнка.

"Яшчэ раз падкрэсліваю, з улікам сённяшняга часу нам трэба паглядзець, што нам рабіць і што важней", - заявіў Прэзідэнт.

У ліку такіх праектаў, зыходзячы з праведзеных нядаўніх рэгіянальных паездак, ён згадаў аб неабходнасці завяршыць праграму малочнатаварных комплексаў і прафілакторыяў для ўтрымання цялят.

Аналагічна з развіццём рыбаводчых комплексаў, з чым Аляксандр Лукашэнка азнаёміўся ў Краснапольскім раёне. Магчыма, варта маштабаваць гэты вопыт і развіваць у іншых рэгіёнах, дзе гэта магчыма і мэтазгодна. "Выдатнае прадпрыемства з пункту гледжання эканомікі, рынку ўнутранага і знешняга", - сказаў Кіраўнік дзяржавы.

Яшчэ адзін напрамак - развіццё сеткі райаграсэрвісаў, што абмяркоўвалася на семінары-нарадзе ў Мазыры. Гэта не толькі абслугоўванне складанай тэхнікі, але і новыя вытворчасці на іх базе менш складаных, але запатрабаваных агрэгатаў.

Асобна Кіраўнік дзяржавы згадаў аб неабходнасці ў перспектыве абмеркаваць работу сельгасхімій, існуючыя недахопы з захоўваннем дарагіх мінеральных угнаенняў.

"Непачаты край работы. Трэба тэхналагічна выбудаваць гэтыя напрамкі. Асобныя праекты вельмі патрэбны з пункту гледжання імпартазамяшчэння і напаўнення ўласнага рынку. Нам трэба і на гэта паглядзець. Не трэба па руках і нагах вязаць губернатараў і мясцовыя органы ўлады. Грошы і ў гэта трэба ўкладваць. І калі фінансавыя сродкі пойдуць на такія праекты, - гэта таксама нармальна, - сказаў Аляксандр Лукашэнка. - Калі мы гэта рэалізуем, у нас людзей не хопіць на астатнія праекты, акрамя Мінска і іншага. Усе занятыя. Ніколі такога не было. З гэтага пункту гледжання трэба перагледзець, калі неабходна. Гэта маё меркаванне, зыходзячы з камандзіровак па краіне".

У ходзе нарады Аляксандр Лукашэнка выказаўся і па шэрагу іншых актуальных пытанняў.

Кіраўнік дзяржавы звярнуў увагу на нядаўнюю размову са Старшынёй Камітэта дзяржкантролю (КДК) Васілём Герасімавым, у якой ішла гаворка аб недапушчальнасці перагібаў у рабоце кантралёраў. "Я проста хачу падкрэсліць - і Ураду, і губернатарам, і асабліва нашым парламентарыям. Васіль Мікалаевіч (Герасімаў. - Заўвага) гэта ўсвядоміў. Мы ні ў якім разе не павінны перайсці нейкую чырвоную лінію ў адносінах з нашым грамадствам і нашымі людзьмі, - падкрэсліў Аляксандр Лукашэнка. - Ні ў якім разе мы не павінны заціскаць людзей так, што яны (асабліва кіраўнікі) будуць азірацца на кожны шорах. Людзі хочуць жыць у сваёй краіне свабодна".

Паводле яго слоў, у прыватнасці ў рабоце КДК назіраецца пэўны крэн, якога быць не павінна. "Такое ёсць, няхай не ў Герасімава, а ў падначаленых, у іншых - прыйсці і паказаць свой спрыт. Вось мала не падасца ад гэтага спрыту", - папярэдзіў Прэзідэнт.

Беларускі лідар звярнуў увагу, што недапушчэнне такіх перагібаў з'яўляецца ў тым ліку зонай адказнасці Урада і старшынь аблвыканкамаў. У выпадку, калі такія перагібы ўсё ж маюць месца быць, можна звярнуцца да Кіраўніка дзяржавы. "Яны павінны гэта бачыць. Вядома, яны Герасімаву не ўкажуць, але ў іх ёсць Прэзідэнт", - сказаў Аляксандр Лукашэнка.

Ён падкрэсліў, што ў наручнікі трэба браць тых, хто гэтага заслугоўвае. Напрыклад, калі ў праваахоўнікаў ёсць інфармацыя аб тым ці іншым парушэнні. Кіраўнік дзяржавы прывёў прыклад работы праваахоўнікаў у ЗША, дзе парушальнікаў затрымліваюць якраз у выніку атрымання аператыўнай інфармацыі, а не збіраюць велізарнае мноства фактаў, каб прад'явіць абвінавачанне. "Калі такой інфармацыі няма, не трэба каваным ботам грукаць у дзверы чалавеку. Ні ў якім разе", - дадаў ён.

"Націскаць няшчадна трэба на хабарнікаў, прайдохаў, жулікаў і тых, хто хоча разбурыць краіну. Тут даравання не павінна быць ніякага. Але хадзіць і заграбаць усіх, каго трэба і не трэба ў краіне, ні ў якім выпадку нельга", - заявіў Прэзідэнт.

Аляксандр Лукашэнка ў час нарады зноў звярнуў увагу на недапушчальнасць падзяжу жывёлы і назваў вырашэнне гэтай праблемы праверкай на прафпрыгоднасць для чыноўнікаў.

"Гэта для вас жалезны год праверкі на прафпрыгоднасць. Не дай бог вы не вырашыце пытанне з падзяжом жывёлы", - папярэдзіў Аляксандр Лукашэнка.

Кіраўнік дзяржавы, гаворачы пра недапушчальнасць падзяжу, прывёў абуральны прыклад, з якім ён сутыкнуўся ў час нядаўняй камандзіроўкі ў Гомельскую вобласць. Кіраўнік адной з гаспадарак у Рагачоўскім раёне спрабаваў схаваць факты падзяжу маладняку буйной рагатай жывёлы. Тым не менш яны былі выяўлены Камітэтам дзяржкантролю ў час праверак, матэрыялы якіх былі перададзены Прэзідэнту. Пазней гэтыя фота былі абнародаваны ў СМІ.

"Некаторыя кадры журналісты апублікавалі. Вы ўбачылі, што робіцца. І зразумелі, што я гэта пытанне паставіў не таму, што звар'яцеў. Здавалася б, увесь час гаворыць і гаворыць пра падзеж. Бачылі, што робіцца? - звярнуў увагу на апублікаваныя матэрыялы Аляксандр Лукашэнка. - Дык гэта мы шкадуем людзей. Мы не ўсё гэта публікуем, а калі апублікавалі б і людзі пачалі б гартаць, яны прыйшлі б у жах".

Пытанне аб захаванасці жывёлы зайшло ў кантэксце абмеркавання будаўніцтва прафілакторыяў. Кіраўнік дзяржавы назваў гэта важным крокам, але падкрэсліў, што не меншае значэнне мае належны догляд. "Стварэнне прафілакторыяў, дарагія мае, гэта значны крок у захаванасці маладняку жывёлы. Але гэта вырашэнне палавіны праблемы. Далей ветэрынарыя і іншае", - дадаў Прэзідэнт.

У кантэксце задач рэгіянальнага развіцця Аляксандр Лукашэнка зноў звярнуў увагу на тэму вялікіх аб'ёмаў жыллёвага будаўніцтва ў Мінску. "Шмат задач пастаўлена перад вамі аб тым, каб спыніць гэту шалёную будоўлю жылля ў Мінску", - падкрэсліў Прэзідэнт.

"Трэба спыніць адток насельніцтва з рэгіёнаў у Мінск і абласныя цэнтры. Спыніць раз і назаўсёды, - заявіў Аляксандр Лукашэнка. - Мы ў многім пачалі рабіць нешта, але шмат гаворым у гэтым плане".

Як адзначыў Прэзідэнт, рост аб'ёмаў жылля ў Мінску ў канчатковым выніку прыводзіць да таго, што ўсё больш людзей з рэгіёнаў перабіраецца ў Мінск. Кватэры ў беларускай сталіцы купляюць і расіяне.

"Зусім мы не спынім (будаўніцтва жылля ў Мінску. - Заўвага), гэта зразумела. Тут жа прамысловасць і іншае. Таму арэнднае жыллё трэба будаваць. Але столькі, колькі патрэбна. А асноўнае трэба перанесці ў рэгіёны, чаго б нам гэта ні каштавала", - канстатаваў беларускі лідар.

Прэзідэнт растлумачыў, што ў некаторых сельскіх гаспадарках ужо складваецца сітуацыя, калі людзей падвозяць на работу з раённых цэнтраў: "Даіць кароў хутка будуць гараджане. Што, з Мінска паедуць? Не, паедуць перш за ўсё з раённых цэнтраў. Таму трэба развіваць раённыя цэнтры".

Яшчэ адно пытанне, на якім засяродзіў увагу Аляксандр Лукашэнка, - гэта развіццё аграгарадкоў. Ён адзначыў, што іх можна развіваць па прыкладзе раённых цэнтраў, не толькі ствараючы жыллёвыя ўмовы для людзей, але і магчымасці для адпачынку і развіцця. "Трэба пераносіць туды цэнтр цяжару. Будуць задаволены мінчане, таму што не будзе перанаселены Мінск. Пакуль прыгожы гарадок, раскошны для жыцця. Усе зайздросцяць, ёсць чым дыхаць", - дадаў беларускі лідар.