Аляксандр Лукашэнка сустрэўся з кіраўнікамі буйнейшых беларускіх СМІ

Прэзідэнт сустрэўся з кіраўнікамі буйнейшых беларускіх СМІ. У адрозненне ад традыцыйнага фармату сустрэч з прэсай, выбудаванага ў форме пытанняў і адказаў, гэта была ўзаемна зацікаўленая размова. Да ўдзелу ў ёй былі запрошаны кіраўнікі Белтэлерадыёкампаніі, Другога нацыянальнага тэлеканала, СТБ, МДТРК "Мір", галоўныя рэдактары газет "Советская Белоруссия", "Аргументы и факты в Белоруссии", "Звязда", "Прессбол", кіраўнікі інфармацыйных агенцтваў БЕЛТА і БелаПАН, уладальнік папулярнага інтэрнэт-партала TUT.BY.

Аляксандр Лукашэнка заклікаў удзельнікаў сустрэчы:

- Я гатовы да размовы, форму гэтай размовы не будзем вызначаць, будзем лічыць, што ў нас адбудзецца сёння дыялог.

Кожны прадстаўнік дзяржаўнага і прыватнага СМІ меў магчымасць выказаць сваё меркаванне па самых актуальных пытаннях.

Напярэдадні размовы Прэзідэнт растлумачыў, чаму на сустрэчу былі запрошаны менавіта гэтыя медыяперсоны. Галоўны крытэрый, паводле слоў Прэзідэнта, - уплыў і аўтарытэт гэтых СМІ ў грамадстве:

- Калі вызначаліся, я сказаў, што мы павінны глядзець, як народ рэагуе на той ці іншы сродак масавай інфармацыі. Па многіх крытэрыях мы ўбачылі, што гэта вядучыя СМІ. Падабаецца гэта каму або не, але так атрымалася.

Жывая, эмацыянальная, зацікаўленая размова ў зале афіцыйных сустрэч Палаца Незалежнасці прадаўжалася пяць гадзін. Абмяркоўваўся самы шырокі спектр праблем. Разам са стратэгічнымі - такімі, напрыклад, як перспектывы эканамічнага развіцця, супрацоўніцтва з іншымі дзяржавамі, напрамкі маладзёжнай палітыкі - нямала ўвагі было ўдзелена штодзённым, жыццёвым тэмам. Такім як тарыфы ЖКГ, дзяржпошліна за выдачу дазволу на допуск транспартнага сродку, перспектывы росту зарплат і пенсій.

Прэзідэнт адказаў на тры дзясяткі пытанняў журналістаў. Здаецца, не засталося ніводнай тэмы, хвалюючай сёння людзей, якая не была б раскрыта на сустрэчы. Вось аб чым, у прыватнасці, ішла размова:

Ацэнкі і перспектыва

На пытанне старшыні Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Генадзя Давыдзькі аб выніках 2013 года і задачах на 2014-ы Прэзідэнт адказаў:

- Мной яшчэ ў канцы мінулай пяцігодкі было прынята рашэнне перайсці на міжнародныя стандарты статыстыкі. У нашай статыстыцы няма ніякіх маніпуляцый, нейкіх прыхарошванняў. Больш таго, Нацыянальны статыстычны камітэт, каб не было на яго залішняга націску, выведзены са складу Урада. Гэтага журналісты неяк не заўважылі, а гэта вельмі сур'ёзны крок быў зроблены пад гэтыя міжнародныя статыстычныя нормы. Тым самым я хачу адрэагаваць на заявы тых, хто спрабуе сказаць: ну так, там прыхарошана... Нічога не прыхарошана. Тым больш мы працуем у непасрэдным кантакце з Міжнародным валютным фондам. Мы не просім у іх цяпер ніякіх крэдытаў, але іх меркаванне вельмі ўплывае на рэйтынг дзяржавы. А з МВФ ніяк не зможаш супрацоўнічаць, калі ты не раскрыеш усе карты. Там прафесіяналы самага высокага ўзроўню. Мы цяпер з імі не адмаўляемся супрацоўнічаць. Мы ў бягучым годзе каля мільярда, крыху больш павінны ім выплаціць па доўгу. Яны нам прадаставілі вельмі добры крэдыт некалькі гадоў таму. Мы з імі супрацоўнічаем, і ў гэтым супрацоўніцтве таксама нікога не падманеш. Сусветны банк ходзіць па Беларусі ўздоўж і ўпоперак. Таму заявы, што вось тут нешта прыхарошана, гэта пустата поўная. Нам гэта прыхарошванне, па-першае, не патрэбна. Я ніколі гэтым не займаўся. А па-другое, сёння прыхарошыш, заўтра не будзе чым прыхарошваць.

Кажуць, некаму было цяжка, некаму не вельмі. Гэта так. Амаль 10 мільёнаў чалавек тут жывуць і працуюць, у тым ліку замежныя грамадзяне. Сапраўды, нехта атрымліваў тысячу долараў, нехта - 300 долараў.

Пенсіянеры, магчыма, нават крыху менш. Усялякае было. Але ёсць сярэднія паказчыкі, яны стандартныя ва ўсім свеце. І вось глядзіце. У мінулым годзе мы сапраўды працэнт дабавілі па паказчыку валавога ўнутранага прадукту. Усяго толькі адзін працэнт. Адпаведна павінны былі і жыць. І тут я згодны з некаторымі так званымі апазіцыйнымі сродкамі масавай інфармацыі. Яны гавораць адно і тое ж з году ў год, але ў гэтым годзе папалі ў кропку, паставіўшы перада мной пытанне: як так - сталі працаваць горш, а заработная плата вырасла? Прадукцыйнасць працы не тая, што павінна быць. Няма такой прадукцыйнасці працы, як нават планавалі, а зарплата сярэдняя па краіне вырасла. Тут яны маюць рацыю. Але вы ведаеце: заработная плата - гэта добра. Але і цэны ж у нас раслі. Я не скажу, што мы людзей паставілі ў бязвыхаднае становішча. Абсалютна не. Але тым не менш зарплата расла не ў адпаведнасці з прадукцыйнасцю працы. Гэта даныя аб'ектыўныя. Прызнаныя, дарэчы. У 2013 годзе дабрабыт грамадзян, я бяру ў сярэднім, палепшыўся. Грашовыя даходы насельніцтва выраслі больш як на 17 працэнтаў. У тры разы перасягнулі план. Мы ж планавалі ўсяго толькі 6,5 працэнта. Рэальны рост гэтых даходаў да 2010 года склаў 140 працэнтаў. За два з палавінай гады - 140 працэнтаў. Гэта таксама факт. Я яшчэ раз хачу агаварыцца, таму што зноў пачнуцца гэтыя крыкі ў Інтэрнэце: нехта ж і не мае 580 долараў сярэдняй зарплаты. Гэта я прызнаю. Гэта праўда. У нас, дапусцім, у бюджэтнай сферы на 120 долараў ніжэйшая заработная плата. Гэта таксама недапушчальна, але я не магу за адзін раз бюджэтнікаў узняць да 90 працэнтаў рэальнага сектара, як гэта было прынята ў нас у лепшыя гады. Пакрыху мы, вядома, іх падцягнем і сёння гэта робім. Але ўсё будзе залежаць ад эканомікі. Чаму мяне ўвесь час крытыкавалі тады, пасля буйнога крызісу, які мы перажылі. Мы ўпалі тады да 300, па-мойму, 350 долараў у зарплаце. Я сказаў, што не, мы людзям абяцалі. Мы павінны 500 долараў аднавіць. Вось адсюль і быў мой націск, што мы павінны 500 долараў народу аддаць. Чаму 500? Таму што ўсяляк, і з разлікаў, і неяк псіхалагічна, 500 долараў - гэта тая цана, гэта той даход чалавека ў сярэднім, за які ў Беларусі жыць можна. Гэта калі працуеш нармальна. А калі ты яшчэ спрабуеш недзе падзарабіць, а ў нас нават у сродках масавай інфармацыі людзі гэта ўмеюць рабіць, то ты можаш і дзве заработныя платы мець. Таму гаварыць аб тым, што ў нас абвал з пункту гледжання дабрабыту насельніцтва, даходаў насельніцтва, - няправільна. Ну і потым, ведаеце, я вельмі рады, што нашы людзі багацейшымі сталі. У нас кожная другая сям'я мае аўтамабіль, і не адзін. Гэта сапраўды статыстыка. І мы тут апярэдзілі багацейшую Расію. Дарэчы, па парытэце пакупніцкай здольнасці, па заработнай плаце Беларусь займае 1-е месца. Што такое парытэт пакупніцкай здольнасці? Гэта значыць, што за 100 долараў у нас можна купіць больш, чым у Расіі. Гэта значыць тут яшчэ і ўзровень жыцця, і цэны маюць важнае значэнне. Гэта таксама афіцыйныя даныя. Таму так, можна крытыкаваць, што гэта не адпавядае нечым патрабаванням. Кожны грамадзянін можа аб гэтым сказаць, і, напэўна, ён будзе мець рацыю. Але трэба бачыць і рэальную карціну. А наогул, усё будзе залежаць ад стану нашай эканомікі. Я хачу звярнуць вашу ўвагу ўжо на прывычныя рэчы. Сусветны крызіс і ў Еўропе, а яна займае першае месца ў тавараабароце з Беларуссю. Мы з Еўрасаюзам гандлюем больш, чым нават з Расіяй. Расія на другім месцы.

Мы займаем у СНД першае месца ў гандлі з Расіяй і пятае месца, уяўляеце, пятае месца ва ўсім свеце, калі ўзяць усе краіны ў гандлі з Расіяй.

Што здарылася на гэтых рынках? Рынкі абваліліся, і расійскі рынак упаў, і еўрапейскі рынак. Вы бачыце, яны нават мінусуюць. Там толькі ў Германіі і яшчэ некалькіх дзяржаў невялікі плюсік, а ўсе астатнія мінусуюць па вытворчасці, ВУП і гэтак далей. Гэта значыць крызіс, што прызнана ўсімі, на асноўных нашых гандлёвых пляцоўках.

Вядома, гэта ўдарыла і па Беларусі. Я прывяду прыклад. Возьмем БелАЗ. Асноўныя пастаўкі ў Расію.

Там на асноўных шахтах практычна спынена здабыча вугалю. Ну а калі вугаль не здабываецца, то і БелАЗы нікому не патрэбны. Няма чаго перавозіць.

Вось так адбылося па многіх напрамках у Расіі. Гэта наш вялікі рынак. І ў Еўрапейскім саюзе.

Але я не аб гэтым хацеў сказаць. Вы ведаеце, гэта таксама факт, калі гаварылі (у добрым сэнсе слова): вось беларускі цуд нейкі вынайшлі. Новы рэцэпт. Тады мы раслі колькі? 9,8 - 11 працэнтаў. Як Кітайская Народная Рэспубліка. Мы ёй нават не ўступалі. Гэта быў самы высокі рост.

І я пабойваўся перагрэву эканомікі. Але, шчыра кажучы, я менш аб гэтым думаў. Мы тады вельмі добра прырасталі. Добра займаліся вытворчасцю, мадэрнізацыю некаторых буйных прадпрыемстваў правялі, ад якіх залежыць і цяпер наша жыццё. Шмат тады зрабілі. Шмат будавалі, будавалі танна. І зарплата была не менш як 500 долараў. Гэта быў шалёны рост нашай эканомікі. І мы на гэты момант ужо больш як у 2 разы перасягнулі ўзровень савецкага перыяду. Адзіная постсавецкая рэспубліка.

Вядома, пасля такіх шалёных тэмпаў надыходзіць нейкі спад ва ўсіх дзяржавах і нам трэба было пераходзіць не проста на аб'ёмы, а на якасны рост.

Але вельмі шкада, што гэта супала вось з гэтай другой хваляй крызісу ў асноўных нашых пастаўшчыкоў, у асноўных спажыўцоў. Ну, плюс негатыўна, вядома, паўплываў і спад вытворчасці ў сувязі з тым, што Расія абмежавала нам пастаўкі нафты на нашы заводы. Няхай няшмат, там пару-тройку мільёнаў тон мы менш атрымалі гэтай нафты. І "Беларуськалій". Мы недаатрымалі амаль паўтара - мільярд семсот мільёнаў долараў. Гэта тыя грошы, аб якіх ішла размова і нам заўсёды не хапала, і ў народа з'явілася нейкая фобія, задрыжалі рукі - будзе дэвальвацыя. Гэта якраз гэтых грошай нам не хапала.

Але я не хачу зноў жа паглыбляцца ў гэту праблему. Я сказаў, галоўнае, што пасля аб'ёмнага росту ў нас, нават калі не было б крызісу, усё роўна працэнты былі б такія, як у Еўропе і Амерыцы.

Мы дасягнулі нейкага максімуму ў развіцці нашых прадукцыйных сіл і аддачы ад іх. І мы па Расіі будзем расці, напэўна, да пяці працэнтаў. Наўрад ці мы дабавім больш, таму што ў асноўным у нас апрацоўчая прамысловасць. Калі мы шмат прырастаем, нам і па імпарце давядзецца шмат закупляць. Трэба гэта рабіць? Мы знайшлі нейкую раўнадзейную. Тое, чаму ў мінулым годзе мы праваліліся, я вам сказаў прычыну. Але была прычына і няправільнага планавання. Падніміце мае матэрыялы на пасяджэнні Урада, калі я Мясніковічу (М.У.Мясніковіч - Прэм'ер-міністр. - Заўвага рэд.) задаў пытанне: адкуль вы возьмеце 8 працэнтаў росту?.. "У нас усё схоплена са Снапковым". Аказалася, не так добра падлічана. Плюс названыя негатыўныя фактары. Вось сцісла аб тым, што адбылося, і асноўных выніках. Ну і сітуацыйна вынікі вы таксама ведаеце. У будаўніцтве, сельскай гаспадарцы... Вынікі ўжо ёсць. Дапусцім, у будаўніцтве тыя сотні праблемных дамоў, якія ніхто і не збіраўся ўводзіць, так званыя прыватныя асобы... Засталося там, напэўна, як і планавалася, каля 40 дамоў. А ўсе астатнія людзі ключы атрымалі. Але мы давядзём да канца гэтыя сорак дамоў. Я ўжо сказаў і папрасіў людзей: пачакайце да ліпеня, як было абяцана. У гэтым плане адступлення ніякага не будзе, і я даб'юся выканання свайго рашэння.

Шмат крытыкі па даўгах. Усё пазнаецца ў параўнанні. Увесь валавы доўг - каля 50 працэнтаў ВУП. Увесь валавы доўг - гэта дзяржава, нашы прадпрыемствы і гэтак далей. Мы вінны каля 50 працэнтаў валавога ўнутранага прадукту. Напрыклад, Злучаныя Штаты Амерыкі - 101 працэнт. 17 трыльёнаў, вы гэту лічбу ведаеце, напэўна, яна часта гучыць, - іх доўг. Расійская Федэрацыя. Вы ведаеце, у іх цяпер золатавалютныя рэзервы апусціліся ніжэй за 500 мільярдаў. Яны шмат затрацілі ў пачатку года для падтрымання рубля - каля 490. Італія, Грэцыя, Ірландыя, Партугалія маюць доўг большы, чым вырабляюць за год валавога ўнутранага прадукту. Таксама, як Амерыка, больш як 100 працэнтаў. У нас увесь гэты доўг з прадпрыемствамі, я ўжо сказаў, палавіна прыкладна. Што датычыцца дзяржавы, усяго толькі 12 працэнтаў валавога ўнутранага прадукту.

Дрэнна гэта або добра? Вядома, лепш, каб яго не было. Але так не бывае. Цудаў у свеце не бывае, асабліва для такой эканомікі, як наша. У нас, вы ведаеце, няма тых аб'ёмаў нафты, у нас няма прыроднага газу, у якога цана да гэтага часу трымаецца, мы ўсё гэта вымушаны купляць, таму наўрад ці мы абыдземся без гэтага. Але мы свае даўгавыя абавязацельствы выконваем. Тое, што належыць па доўгу, мы выплацім. І тут я павінен адназначна выказаць удзячнасць Расійскай Федэрацыі, кіраўніцтву Расіі, якое нас у гэты момант падтрымала. І не толькі яны падтрымалі нас у гэты момант, нас падтрымала і Кітайская Народная Рэспубліка. І падтрымалі міжнародныя арганізацыі, у тым ліку і Еўразійскі банк. І ёсць прапановы вельмі выгадныя для нас наконт крэдытавання нашай эканомікі і прадастаўлення нам фінансавых сродкаў. Але мы ўжо глядзім,колькі гэта будзе каштаваць. Каб гэта было не больш як 5 працэнтаў. Але ёсць прапановы і пад 3 працэнты.

Аб грашах

На пытанне генеральнага дырэктара ЗАТ "Сталічнае тэлебачанне" Юрыя Казіяткі аб сітуацыі на валютным рынку быў адказ:

- Я людзей не асуджаю, але мне вельмі не падабаецца вось гэта абмеркаванне: рублі, долары, пабегчы, абмяняць... Але ў выніку ж ніхто нічога не выйграе.

Ну добра, усе, акрамя Прэзідэнта, чакалі ў краіне дэвальвацыі. Не толькі людзі, але і прадпрыемствы гэтага чакалі. Я ім сказаў, што не, мы штучна дэвальваваць нацыянальную валюту пад тое, каб даць нават нейкі свежы глыток БелАЗу, МАЗу і гэтак далей, не будзем. Таму што дэвальвацыя нацыянальнай валюты - гэта ў выніку рост цэн. Мы ўжо гэта праходзілі. Таму мы гэтага рабіць не будзем.

Будзе ў нас магчымасць - будзем падтрымліваць стабільнасць нацыянальнай валюты. Нас за гэта ніхто не папракне. Усе дзяржавы так робяць, праўда? Але не празмерна. Гэта значыць, калі ёсць шалёны попыт на долар, людзі пабеглі ў абменнікі, нельга, учапіўшыся ў нацыянальную валюту, трымаць яе стабільны курс. Трэба пакрыху адпускаць. Што ў нас абылося? Па долары мы больш як 10 працэнтаў, па-мойму, дэвальвавалі паступова за год. Па карзіне валют еўра - долар - расійскі рубель крыху больш як 9 працэнтаў. Гэта значыць мы пры такой эканоміцы, якая ў нас складвалася, пры адмоўным сальда экспарту, імпарту, учапіўшыся за нацыянальную валюту дзвюма рукамі не трымаліся. Мы яе дэвальвавалі. Але дэвальвавалі плаўна. Сёй-той хацеў на гэтым пагуляць, бачачы на гарызонце парламенцкія, прэзідэнцкія выбары. Вы ж разумееце прычыну. На чале, на жаль, з некаторымі буйнымі фінансістамі ў так званых апазіцыйных сродках масавай інфармацыі разгарнулі атаку і падагрэлі інтарэс людзей да гэтага долара. Шчыра кажучы, вось я ўпершыню аб гэтым кажу, гэта былі мае пачуцці, я сказаў не, так не будзе. Я перад сабой паставіў задачу, каб паказаць, што гэта нікчэмныя фінансісты і эканамісты. Яны падштурхоўвалі ўсю дзяржаву і народ, і людзі мяне да гэтага падштурхоўвалі, і прадпрыемствы, і многія члены Урада, калі не ўсе, да дэвальвацыі нацыянальнай валюты. Я папрасіў спецыялістаў, ну так званых незалежных, маладых талковых людзей: падлічыце, гэта ж нескладана. Я магу сам гэта зрабіць, але гэта шмат часу зойме, ну вы падлічыце, што будзе, калі мы дэвальвуем нацыянальную валюту на пяць, на дзесяць, на пятнаццаць працэнтаў адразу. Яны мне ў адзін голас заявілі, што карысці ніякай не будзе. Дзяржава ў выніку, народ і прадпрыемствы сядуць у яму. Гэта пацвердзіла мае думкі. І я зрабіў усё для таго, каб не было дэвальвацыі нацыянальнай валюты. Гэта было маё рашэнне, і я дабіўся яго выканання. Вы ведаеце як.

Так, я хадзіў, я прасіў, але недарагія грошы, нам далі недарагія грошы. Я пазычыў гэтыя грошы, я вам назваў у каго, і не лічу, што я зрабіў няправільна. Настаў новы год. Вы цяпер, напэўна, інфармаваны, што адбываецца на валютным рынку. Насельніцтва панесла прадаваць валюту. Яшчэ раз кажу: я не хачу абмяркоўваць, асуджаць пазіцыю насельніцтва. Я слуга гэтага народа. Народ так вырашыў. Але ёсць парадак, ёсць закон і ёсць законы эканамічныя аб'ектыўныя, якія парушаць нельга. Я іх як эканаміст не парушыў і як Кіраўнік дзяржавы надаў нейкую стабільнасць хаця б на гэтым этапе нацыянальнай валюце. Я буду і ў далейшым так рабіць. Не празмерна стрымліваючы курс валюты. Але я паказаў, што вось гэтыя ўсе разважанні нашых фінансістаў, якія сядзяць і рукі паціраюць, толькі каб горш было, яны нікчэмныя. Жыццё больш шматграннае, чым уся наша эканоміка, якая, вядома ж, грунтуецца на аб'ектыўных законах. Сёння людзі зразумелі, паглядзелі - золатавалютнага рэзерву дастаткова. Мы яшчэ ў бліжэйшы час атрымаем для падмацавання золатавалютных рэзерваў грошы. Амаль мільярда паўтара ад Расійскай Федэрацыі. Добрыя крэдыты, у крайнім выпадку, калі ў нас будуць залішнія золатавалютныя рэзервы, мы падтрымаем эканоміку. Таму вы не перажывайце за нацыянальную валюту.

Ну а тое, што яна ўжо не падабаецца многім, гэта я таксама адчуваю. Гэта я разумею. Але вось гэтыя словы: дэнамінацыя, дэвальвацыя і іншае, яны блытаюцца ў людзей. Калі мы гаворым аб нейкай дэнамінацыі, тэхнічнай замене нашых паперак і адкідванні трох або чатырох нулёў, гэта мы падумаем са спецыялістамі, калі гэты перыяд настане. Мы даўно гатовы да гэтага працэсу. У нас ёсць рублі, у нас ёсць капейкі, ну як і ў іншых дзяржавах. Мы гэтага не ўтойвалі, хоць і не афішыравалі. У нас гэта ёсць, мы гатовы ў любы момант правесці дэнамінацыю. Але ўсё ж такі нават для гэтага тэхнічнага кроку павінны быць пэўныя ўмовы. Не павінна быць такой працэнтнай стаўкі, не павінна быць вось гэтай трывогі на рынку, каб насельніцтва не хвалявалася, паколькі не кожны ж зразумее, што гэта тэхнічная акцыя.  Пабягуць зноў мяняць гэтыя рублі на валюту. Ну і, напэўна, усё ж такі ў эканоміцы не павінна быць крызісных з'яў. Мы падбяром час. Аб гэтым трэба заявіць не раней, я лічу, як за паўгода. Паралельна на працягу года як мінімум будуць хадзіць і старыя рублі, і новыя. Таму баяцца гэтага працэсу не трэба. Але мы не гатовы пакуль да гэтага. Не столькі тыя органы, якія правядуць гэту дэнамінацыю, колькі насельніцтва і эканоміка. Я лічу, што пройдзем гэты складаны крызісны этап, і калі адчуем, што эканоміка цвёрда стане на рэйкі нармальнага руху, мы за паўгода аб'явім народу, што мы будзем праводзіць дэнамінацыю. Заменім мільёны на нармальныя невялікія сумы.

А потым вялікая тэхнічная работа пойдзе. Але трэба, каб у эканоміцы і ў мазгах людзей усё адклалася як трэба. Таму што, калі мы цяпер адкінем чатыры нулі, а эканоміка будзе куляцца, то заўтра зноў прыйдзем да гэтых мільёнаў. Таму вось залежнасць. Трэба падабраць час, каб ні ў якім выпадку нас людзі не папракнулі, што мы правялі дэнамінацыю, а нехта на гэтым нажыўся. У мяне строгае патрабаванне: калі мы недзе будзем у цэнах акругляць, то толькі ў меншы бок. Я лічу, нас падтрымаюць прадпрымальнікі, не гаворачы ўжо аб дзяржаўным сектары, ён абсалютна кіруемы. Людзі тут нічога не страцяць. Аб гэтым скажу загадзя, гарантую вам. Падману не будзе. Дэвальвацыі нацыянальнай валюты не будзе.

Стратэгія абнаўлення

Старшыня праўлення ЗАТ "Другі нацыянальны тэлеканал" Рыгор Кісель задаў пытанне аб мадэрнізацыі:

- Мы калі мадэрнізуемся, то мы мадэрнізавацца павінны па ўсіх напрамках. Нельга браць толькі нейкі сегмент. Мы гаворым больш аб эканоміцы таму, што фундамент усяго нашага жыцця, галоўны напрамак усёй мадэрнізацыі - гэта эканоміка. Будзе мадэрнізавана і існаваць развітая эканоміка, як ва ўсім свеце, тады нам можна мадэрнізаваць усё. Але я хачу прывесці, каб разумелі, прыклад. Вы ведаеце, колькі мы чыстымі маем ад продажу аднаго трактара? Прыкладна 350 долараў. Усё астатняе разыходзіцца: купляем камплектуючыя і іншае. Мяне гэта прыгнятае. Так, мелі наогул 50, цяпер больш. Але і гэта ненармальна. І што, я як Прэзідэнт ведаючы гэта, павінен спакойна на гэта глядзець? Не! Гэта таксама напрамак мадэрнізацыі. Для таго каб мы не куплялі, напрыклад, рухавікі, выраблялі ў сябе поўнасцю трансмісію. Вось што такое мадэрнізацыя, калі яе перавесці на звычайную мову.

Нядаўна я гаварыў аб вытворчасці аўтамабіляў з кітайцамі. Гэта даўно было маёй прэзідэнцкай марай.

Мы сёння вядзём вельмі цяжкую размову з Расіяй і іншымі аб тым, каб свабодна прадаваць гэтыя аўтамабілі. Ніхто ж не хоча пускаць на сваю тэрыторыю. Але я лічу так, што пакрыху будзем ісці да гадавой вытворчасці гэтых 120 тысяч аўтамабіляў. Тым больш калі кітайцы ўкладваюць 600 мільёнаў долараў у гэты завод, значыць, яны таксама аб нечым думаюць. Але для мяне важна, што мы дадзім свайму чалавеку новы аўтамабіль. Скажам так, сярэдняму чалавеку, магчыма, нават ніжэй, чым сярэдняму. Дбайны чалавек, які ўмее эканоміць, ён купіць гэты аўтамабіль. І гэты аўтамабіль дасць работу дзясятку высокаэфектыўных прадпрыемстваў. Мы там будзем вырабляць камплектуючыя.

Мы іх мадэрнізуем, прычым за крэдыты Кітайскай Народнай Рэспублікі. Мы зробім добры аўтамабіль. Прынамсі, у нашых людзей будзе выбар: танны беларускі аўтамабіль або купляй, калі ласка, "Мерседэс", у Расіі купляй аўтамабілі, там усе прысутнічаюць кампаніі.

Але чалавеку трэба было даць выбар. Гэта і ёсць дэмакратыя ў эканоміцы, а не размовы.

Што датычыцца мадэрнізацыі ў цэлым, то тут мадэрнізацыя з адценнем дыверсіфікацыі.

Чаму раней не развівалі сельскую гаспадарку? Так, як трэба, як Еўропа развівае. Чаму мы не развівалі дрэваапрацоўку? Чаму не развівалі тыя напрамкі, пад якія ў нас свая сыравіна?

У нас жа лес перастойвае. У нас вялікая колькасць лесу, і мы кожны год некалькі мільёнаў кубоў не паспяваем перапрацаваць.

Таму нам трэба было мадэрнізацыю правесці для таго, каб больш павялічыць аб'ёмы дрэваапрацоўкі з мэтай большага продажу.

Вы ж ведаеце, што добрая драўніна расце да экватара, у некаторых краінах крыху ніжэй. Да экватара, а далей пяскі. Далей калі і растуць дрэвы, з іх мэблі не зробіш. Я да чаго вяду, зноў жа вобразна кажучы, шмат краін, якія гэтага багацця не маюць, гэтак жа, як і пітной вады. Чаму мы не павінны дыверсіфікавацца і вырабляць тое, што сёння патрэбна ўсяму свету? Трэба гэта рабіць: дыверсіфікацыя пад нашы рэсурсы, сыравіну. Адсюль і сельская гаспадарка, дрэваапрацоўка, папера.

Мы ўсё больш будзем арыентаваць нашу эканоміку на тую, няхай нават мізэрную сыравіну, якая ў нас ёсць. Вось мы будуем новы цэлюлозна-папяровы камбінат у Светлагорску, 800 мільёнаў інвестыцый. Кітайцы ствараюць, у іх шмат такіх камбінатаў, яны ўзяліся пабудаваць. Будуем жа мы за іх крэдыты, але іх прыцягваем таксама. Чаму? Таму што беленай цэлюлозы ў нас няма, мы вымушаны аддаваць некаму лес за бясцэнак і завозіць гэту цэлюлозу. Як толькі мы гэта зробім, мы ў дрэваапрацоўцы ўзнімемся на другі паверх. А гэта мы зробім у бліжэйшыя год-паўтара. Таму я проста гаварыў: калі мы амбіцыйна заяўляем аб тым, што хочам быць суверэннымі і незалежнымі і не будзем займацца мадэрнізацыяй свайго жыцця, мы ніколі такімі не будзем. Вось у чым сэнс. Немагчыма сёння жыць і не развівацца. Калі мы гэтага рабіць не будзем, што будзе, вы ведаеце лепш, чым я. Таму пастаўлена задача кропкавай мадэрнізацыі. Мы не будзем ісці ўсім фронтам. Я паставіў задачу кожнаму кіраўніку прадпрыемства. Кожны павінен мець на стале план мадэрнізацыі ўласнага прадпрыемства. Гэта што, дрэнна? А масіраваная падтрымка ад дзяржавы будзе там, дзе мы будзем бачыць добры праект, які праз тры-чатыры гады акупіцца. Той, хто больш дасць дзяржаве і народу, таго мы больш і падтрымаем.

Увесь свет мадэрнізуецца, а мяне крытыкуюць за тое, што Лукашэнка не своечасова паставіў задачу мадэрнізацыі. Як жа не своечасова? Мы даўно гэтым займаемся. Мы ў сельскую гаспадарку ўклалі каля 50 мільярдаў долараў на мадэрнізацыю. Калі б мы гэтым не заняліся, мы б сёння не гаварылі аб 7 мільярдах долараў у год паступленняў валюты.

Аб ЖКГ

Генеральны дырэктар Беларускага тэлеграфнага агенцтва Дзмітрый Жук пацікавіўся перспектывамі ўдасканалення ЖКГ, яе тарыфнай палітыкі і эканомікі вёскі. Прэзідэнтам быў дадзены такі адказ:

- Шмат тут непрафесійнай балбатні і палітыкі. А факты такія: у нас сёння сям'я з трох чалавек, дзе двое працуюць, за двухпакаёвую кватэру плаціць ад даходаў сям'і колькі б вы думалі? Тры працэнты. Тры! Расія - 12 працэнтаў. Бюджэтнікі… Два бюджэтнікі працуюць і трэці непрацуючы - чатыры працэнты. Пенсіянеры крыху больш як 5 працэнтаў - гэта два пенсіянеры ў двухпакаёвай кватэры. Ад іх даходаў усяго пяць працэнтаў.

Назавіце яшчэ адну такую краіну ў свеце, нават, дадам, развітую, цывілізаваную, як мы, дзе плацілі б столькі. Назавіце, мы хочам усе ў Еўропу, вазьміце даныя Еўропы, у тры разы як мінімум вышэйшыя. Мы пакрываем паслугі ЖКГ вось пры ўсім павышэнні на 23 працэнты, 77 працэнтаў гэтыя паслугі ЖКГ пакрываюцца за кошт дзяржаўнага бюджэту. Назавіце яшчэ такую краіну, дзе гэта ёсць. І майце на ўвазе, што ў нас жа вось гэтыя тарыфы, па якіх мы лічым паслугі, рэгулююцца дзяржавай. Мы іх трымаем меншымі за ніжнюю мяжу. А калі б адпусцілі, як гэта нават у Расіі, я не кажу аб Украіне? Колькі павінны, столькі і плаціце. Гэта былі б зусім іншыя лічбы. І за смецце ўзнялі б, і за электраэнергію, і за тое, і за гэта, і за ўсё ўзнялі б цэны. А мы іх стрымліваем. Я стрымліваю. Да мяне Мясніковіч ходзіць, гаворыць: Аляксандр Рыгоравіч, трэба гэта, трэба тое. Я кажу: не, паступова. Наперадзе зарплата, даходы насельніцтва, а потым гэта. Вось у мяне такая заўсёды размова. І вы помніце маё рашэнне, калі я сказаў: пяць долараў у год, яны цяпер просяць яшчэ ўзровень інфляцыі хаця б, калі абясцэньваецца валюта і іншае. Правільная пастаноўка пытання. Ну будзе 6 долараў у год, гэта што, шалёныя затраты? І я гэта кантралюю, не дазваляю залішне з насельніцтвам жартаваць, і не толькі таму, што я Прэзідэнт і абараняю інтарэсы народа. Тут папулізму няма. А яшчэ і таму, што ў плане тарыфаў у нас загадкавая краіна. Колькі разоў я Ураду даручаў: дайце мне рэальныя затраты на вываз смецця, на ваду, цяпло і іншае. Дайце мне рэальную цану, падлічыце, прайдзіце па ўсіх этапах і прыступках, каб я бачыў, колькі ж рэальна каштуе кілават-гадзіна, колькі каштуе гігакалорыя цяпла і іншае. Дайце мне гэта. Ну так, прадставяць назаўтра. Хто прадставіць? Міністэрства жыллёва-камунальнай гаспадаркі. А якую яно інфармацыю прадставіць? Яно само ў гэтым сядзіць, кіруе гэтай галіной. Таму для таго, каб раз і назаўсёды, як у будаўніцтве, некаму даць па руках, была пастаўлена задача: Старшыня Камітэта дзяржкантролю ўзначаліць камісію, як і па пытаннях будаўніцтва, і ўскалыхне гэту ўсю ЖКГ. Мы пройдзем у некалькіх паказальных месцах па жыллёва-камунальных прадпрыемствах і паглядзім, як яны жывуць. Колькі ў іх чалавек працуе, чым яны наогул займаюцца, якая эфектыўнасць у канчатковым выніку ЖКГ і паглядзім рэальныя тарыфы. Я не буду гаварыць, што яны не маюць рацыю, час пакажа. Гэта камісія мне даложыць. Магчыма, яны такімі і будуць тарыфы, якія яны цяпер. Але тады я буду не наўгад прымаць рашэнні аб павышэнні тарыфаў, замарожванні іх або паніжэнні. Вось у чым пытанне.

Павінен я вывучыць гэта пытанне так, як у будаўніцтве? Ну хто з вас не сутыкаўся з нашай будоўляй і з нашымі будаўнікамі? Усе. І ўсе могуць цяпер назваць дзясятак недахопаў, з якімі вы сутыкнуліся. Я павінен быў адрэагаваць на гэта? Адрэагавалі жорстка і выпрацавалі цэлую сістэму: адкрывай кніжку і будуй. Сістэма выбудавана. Паўтараць больш не будзем. Вось я хачу цяпер разабрацца з ЖКГ.

Сельская гаспадарка мяне хвалюе крыху з іншага пункту гледжання, але і з гэтага таксама. І безгаспадарчасці там хапае, і бардаку, як у нас у народзе кажуць. Але мяне там больш хвалюе фінансавае пытанне. Фінансавы стан сельскагаспадарчых прадпрыемстваў. Ён далёкі ад ідэальнага. Я хачу разабрацца. Гэтых грошай, якія мы ўклалі ў мадэрнізацыю ўсяго комплексу - ад сельскай гаспадаркі і перапрацоўкі да рэалізацыі, дастаткова або прадаўжаць падтрымліваць у такім плане? Многа гэта або мала? А вынікі трэба яшчэ суаднесці з затратамі. Гэта значыць настаў час разабрацца, якая там сітуацыя, і прымаць далейшыя рашэнні: або мы сельскую гаспадарку падтрымліваем, як падтрымлівалі, або іх трэба нахіліць па поўнай, каб яны зараблялі грошы самі.

Аб прававой сістэме

На пытанне галоўнага рэдактара "СБ" Паўла Якубовіча аб рэформе праваахоўнай сістэмы, амністыі і "палітзняволеных" Прэзідэнт адказаў:

- Што датычыцца рэфармавання сістэмы. Вы ведаеце, гераізму Прэзідэнт у гэтай праблеме, рэфармуючы, не праявіў. Чаму? Я ж зрабіў некалькі захадаў, якія даўно ўжо абмяркоўваліся, вы помніце, і вывучаліся. Тады я не стаў прымаць паспешлівых рашэнняў, асабліва па пытаннях Следчага камітэта. Я чакаў, двойчы абмяркоўвалі мы гэта пытанне. Я чакаў, думаў, што будзе, як будзе. І нарэшце прыняў рашэнне аб вылучэнні Следчага камітэта ў асобнае падраздзяленне.

Што такое следства ў МУС? Гэта ў ведамства вельмі моцны рычаг. Тое ж самае ў пракуратуры. Гэта ж дубіна. І калі яе аднімаеш, усё роўна ў іх там унутры нешта варушыцца. Так?

Як жа аддаць дубіну? Я гэта разумеў, але для мяне гэта было не галоўнае. Галоўнае тое, што следства павінна быць незалежным. Хто з гэтым паспрачаецца? Бясспрэчны факт!

Вядома, я перажываў і баяўся, каб тую стабільнасць і бяспеку, якімі мы ганарымся, не разбурыць. Але калі я зразумеў, больш адчуў, што краіна моцная, свядомасць людзей дастатковая і мы гатовы, я імгненна прыняў рашэнне. Гэта было складанае і цяжкае рашэнне для мяне аб вывадзе следства з гэтых органаў: пракуратуры, МУС і КДБ. У КДБ толькі пакінулі некалькі следчых па шпіянажы, таму што спецыфічны напрамак. Але было кардынальнае рашэнне не ісці шляхам расійскім, а поўнасцю вывесці следства і стварыць Следчы камітэт. Як бы складана і цяжка ні было. Пайшло - і не шкадую. І выбачайце, нейкую ліпу нацягнуць, перакінуць у Следчы камітэт, каб там закруцілі чалавека або некага адмазалі, - вельмі складана. Гэта ўжо ў пэўнай ступені канкурыруючыя ведамствы. Ты мне правядзі мерапрыемствы папярэдняга следства згодна з законам і прынясі ў Следчы камітэт. Я пагляджу, ці ёсць перспектыва тут. Што ты прынёс? Спачатку былі канфлікты і мне даводзілася вырашаць, але я ўсюды падтрымліваў следчых. Помніце, калі Вакульчык ствараў гэты Следчы камітэт, я ўсюды іх падтрымліваў. Следчы - гэта святое. Усе, утрэслася, уціхамірылася, прывыклі, што туды смецце не скінеш, там галаву не закруціш, не адкруціш. Таму правільнае было рашэнне. Ва ўсім цывілізаваным свеце, як кажуць, гэта ведамства заўсёды адасобленае і незалежнае. Але нам трэба было падысці да гэтага, я адчуў, што мы да гэтага гатовы.

Што датычыцца Камітэта следчых экспертыз, вы ведаеце, яны ж звязаны заўсёды з судом, іншымі. Гэтыя экспертызы часам ішлі больш за год, і ўжо тэрміны завяршаліся і нельга ўжо было судзіць гэтага падследнага. Там быў бардак поўны. І я вымушаны быў іх усіх разам сабраць. Я там нічога новага не зрабіў, усіх сабраў, стварыў гэты камітэт. Эфектыўнасць у два разы павысілася толькі за гэты прамежак часу. Правільна зрабілі? Правільна.

Далей па судах. Мы да гэтага пытання таксама падыходзілі некалькі разоў, але я тады быў не гатовы, я не адчуваў, што можна прымаць рашэнні, хоць былі "за" і "супраць". І зноў жа па гэтых прычынах, як Следчы камітэт, адзінае мы стварылі гэта падраздзяленне, і я пайшоў на аб'яднанне агульных судоў і гаспадарчых. І я ўпэўнены, што тут мы нічога не страцім. Справы як былі гаспадарчыя, так яны і будуць. Крымінальныя, адміністрацыйныя таксама будуць. Цяпер я трымаю пад кантролем гэта пытанне, мне патрэбны час, каб убачыць вынік.

Што датычыцца пракуратуры, я яе аптымізаваў. Скажыце, навошта ў Мінску, напрыклад, 9 раёнаў і 9 пракуратур? Мы Следчы камітэт гэтак жа стваралі ў Віцебску, адзін Следчы камітэт. А чаму адна пракуратура не можа быць? І Генеральны пракурор прысутнічаў, калі мне дакладваў Валерый Вакульчык, старшыня КДБ (першы старшыня Следчага камітэта. - Заўвага рэд.). Я кажу: ты павінен стварыць аптымальны варыянт, не для ведамаснасці. Ён малайчына. Ён чалавек адказны, сялянскі, можна сказаць. Ён зрабіў салідна, аптымальна, і месцы сканцэнтравання іх, і памяшканні, і іншае. І мы ўбачылі, што ў Віцебску адзін Следчы камітэт у кулаку, але колькасць тая ж застаецца. Хоць не тая ж. Начальнікаў, намеснікаў, бухгалтэрыі, аддзелаў кадраў менш стала. Але следчых ж не пакрыўдзілі, іх столькі ж і засталося. Але цэласны кулак. Навошта там нейкая раз'яднанасць у Віцебску? Стварылі адзін Следчы камітэт. Дык я кажу: а чаму павінна быць тры пракуратуры? І мы паступова і гэта пытанне ўтрэслі. Ліквідавалі на транспарце асобную пракуратуру. Нібыта ў нас, як у Расіі, вялікі транспарт. Ад Савецкага Саюза засталася міліцыя на транспарце, пракуратура на транспарце. Але ў Савецкім Саюзе гэта быў транспарт, а ў Беларусі што, рэгіянальныя пракуратуры і следчыя камітэты не змогуць працаваць? І МУС таксама там на транспарце ліквідавалі. Магілёўскае, Мінскае рэгіянальныя падраздзяленні не могуць справіцца? Могуць. Гэта значыць я вырашыў праблемы, зняў праблемы, што ляжалі на паверхні. І тое рабіў гэта не рэвалюцыйным чынам, а неяк выкрышталізоўваючы кадры, падводзячы кадры да гэтага, каб гэта было спакойна, каб не было там узрушэнняў усялякіх, канкурэнцыі залішняй, незадаволеных і гэтак далей. І адчуў, што час да гэтага настаў.

Другое пытанне вы задалі наконт амністыі. Я да гэтага станоўча стаўлюся. Я заўсёды асабіста ініцыіраваў гэтыя рэчы. Але ў гэтым выпадку вы крыху мяне апярэдзілі, я з вамі згодны, што нам трэба падумаць. Мне ўжо далажылі каля сутак або двух таму, што калі нам праводзіць амністыю, то пад яе могуць падпасці мінімум дзве тысячы чалавек. Хто туды не трапіць? Вядома, той, хто амнісціраваны і зноў туды трапіў, цяжкія артыкулы. Але ёсць людзі, якія, напэўна, зразумелі, што там лепш не знаходзіцца. Гэтых мы амнісціруем. Як звычайна, можна па аналогіі паглядзець, каго мы выпускалі ў ранейшыя часы. Гэта нешта будзе падобнае.

У нас цяпер каля 30 тысяч знаходзяцца ў месцах пазбаўлення волі. Да нас было пад 70 тысяч. Вось, калі ласка, дыктатура Лукашэнкі і дэмакратыя. У некаторых дэмакратычных кіраўнікоў крывая ўверх ідзе, а ў нас, бачыце, напалавіну зменшылася. І гэта не вельмі крыміналізавала нашу дзяржаву, наша грамадства. Наадварот: у нас, дзякуй богу, па 6-10 працэнтаў кожны год злачыннасць у краінезніжаецца. Таму ў сувязі з тым, што крымінагенная сітуацыя ў нас не катастрафічная і што такія амністыі не прыводзяць да ўсплёску крымінагеннай сітуацыі, мы можам на гэта пайсці.

Ну і трэцяя тэма - "палітзняволеныя". Ну вы ведаеце маё меркаванне наконт гэтага. Я ніколі не апраўдваюся. Калі еўрапейцы або амерыканцы да мяне прыязджаюць і пачынаецца гэта тэма, я кажу: дайце артыкул у нашым кодэксе, дзе за палітыку судзяць. Няма палітычных артыкулаў у нашым Крымінальным кодэксе. Але калі ты бярэш кайло і спрабуеш такім чынам насільна захапіць уладу? А гэта знялі ўсе, ва ўсіх блогах, старонках усё паказалі. Тут узняліся еўрапейцы, амерыканцы. Я сам сяджу і думаю: няўжо гэтыя падонкі выртыя таго, каб мы сапсавалі адносіны з Еўропай або Амерыкай? Ну, можна сказаць, пад націскам не пад націскам, я іх павыпускаў. Але ўмова была адна - у адпаведнасці з законам вы звяртаецеся. Не пішыце, што вы вінаватыя - не вінаватыя, пішыце зварот да таго, хто вас можа памілаваць, і я прыму рашэнне. Я памілую. Справа нават не ў маім самалюбстве, хоць і гэта важна. Я, прынамсі, яшчэ Прэзідэнт. І калі я буду размазнёй, то будзе як будзе, вы гэта разумееце. Я думаю, ну добра, ну хочуць еўрапейцы, ну жэст добрай волі. Добра, ідзіце. А некаторыя захацелі застацца ў турме да наступнага электаральнага цыкла.

Але падаюць гэта, што мы не звернемся за памілаваннем, вось такія мы. Я кажу - сядзіце! Яны жывуць электаральным цыклам. Яны хочуць з турмы выйсці героямі. Я забяспечу іх выхад з турмы як герояў. Я прыстойна раблю? Ну хочаш ты быць героем - калі ласка! Магчыма, я не павінен быў вам вось так усё раскрываць, а суха адказаць на гэта пытанне. Але ўжо надакучыла, разумееце?

Аб старшынстве Украіны ў СНД

Прэзідэнт адказаў на пытанне дырэктара прадстаўніцтва МДТРК "Мір" Уладзіміра Пярцова аб тым, як паўплывае сітуацыя ва Украіне на тое, як яна будзе выконваць ролю старшыні арганізацыі:

- Будзем спадзявацца, што ўсё будзе нармальна з пункту гледжання СНД, ніхто не будзе пераносіць саміт СНД. Наадварот, я ўпэўнены, што Януковіч будзе імкнуцца, каб гэты саміт прайшоў у іх, а мы, Расія і іншыя будзем такім чынам падтрымліваць Украіну і стабільнасць у ёй… Ну і прэзідэнта цяперашняга, таму што гэта галоўны цяперашні прадстаўнік улады. А ва ўсім астатнім яны павінны разабрацца самі.

Шмат амбіцый у асобных палітыкаў. Але там ужо, здаецца, не апазіцыя кіруе працэсам. Там занадта далёка зайшло. Там сутыкнуліся вельмі сур'ёзныя сілы. Гэта паказальна. Пасля распаду Савецкага Саюза яны за нас узяліся грунтоўна, і, на жаль, праз Украіну.

Аб адносінах з Расіяй і Еўропай

Галоўны рэдактар ​​газеты "Аргументы и факты в Белоруссии" Ігар Сакалоў пацікавіўся перспектывамі стратэгіі развіцця адносін Беларусі з Еўропай і з Расіяй у бліжэйшыя гады.

- Вы ведаеце, апошнім часам, мы гэта таксама не афішыруем, праведзены шэраг мерапрыемстваў, няхай не публічных, паколькі еўрапейцы многія, прыязджаючы да нас, просяць, каб гэта было непублічна. Я з імі шчыра размаўляю. Калі яны просяцца да мяне на прыём, я не адмаўляю нікому, з усімі вяду размову - ад кангрэсменаў ЗША да звычайных палітыкаў, нават былых, еўрапейскіх. Яны, вядома, уплывовыя ў сваіх краінах. І ў нас такіх кантактаў адбылося шмат. І пайшоў нейкі дыялог. Няхай не сядзім за агульным сталом і не абмяркоўваем праблемы, мы да гэтага прыйдзем, але ёсць нейкі дыялог, і гэта ўжо добра. Іх хвалюе, што ж будзе з Беларуссю, якім шляхам яна пойдзе. І, вядома ж, зразумела, яны гавораць аб тым, што мы хочам, каб Беларусь была незалежнай. Мы сваю незалежнасць разумеем усе аднолькава. І вы, і я хочам жыць на сваім кавалку зямлі, мець суверэнітэт. Я не хачу, каб мой народ хадзіў пад нечым бізуном.

І гэта мая галоўная задача як першага Прэзідэнта краіны. Наша незалежнасць - гэта святое, але яна яшчэ павінна быць зразумелай нашым суседзям. Яна не павінна быць агрэсіўнай. Мы ж не тая краіна, не тая моц у нас, каб агрэсіўна адносіцца не то да захаду, не то да ўсходу.

Дружыць супраць Расіі я ніколі не буду. І з Расіяй выбудоўваючы адносіны, я ніколі не буду рабіць на шкоду сабе з Захадам.

Таму апошнім часам неяк намеціўся перыяд, што мы адзін на аднаго не кацім, не наступаем, мы пачалі неяк размаўляць. Літва зразумела, што трэць іх бюджэту - гэта Беларусь, Латвія тое ж самае.

Што датычыцца Расіі, мы наогул адзін народ. Мы як мінімум ад аднаго дрэва. Калі нам цяжка, нам хто працягнуў руку? Расія падставіла плячо. Па вялікім рахунку, у нас бліжэй адносін ні з кім няма і быць не можа.

Аб партнёрстве

Юрый Казіятка таксама пацікавіўся, чым для Беларусі прывабны партнёры ў Азіі, Амерыцы, Афрыцы.

- Усе задачы важныя. І прадукцыю прадаць. Следам за пастаўкамі прадукцыі, як у Венесуэле (гэта наогул узор), мы ствараем свае прадпрыемствы там. Таму што проста прывезці прадукцыю і прадаць - такіх сёння ў свеце шмат.

І праз нейкі час мы можам па цане і якасці стаць неканкурэнтаздольнымі. Цяпер пакуль яшчэ перавага ў нас маленькая-маленькая ёсць. Таму галоўнае - за таварам везці тэхналогіі. Вось гэта паказальна з Кітайскай Народнай Рэспублікай. Яны гавораць: так, мы БелАЗы купім, але мы не вырабляем вялікагрузных аўтамабіляў. Мы зямлю даём, адкрывай тут зборку. Таму яны пад гэта падганяюць: вязі тэхналогіі, ствары прадпрыемства і пачынай выпускаць там сваю прадукцыю для ўнутраных патрэб і для продажу на знешніх рынках. Вось у Венесуэле мы і стварылі. Але пытанне яшчэ ў тым, што для гэтага патрэбны грошы. Мы змагаемся за інвестыцыі, а даводзіцца гэтыя інвестыцыі вывозіць. Таму ўсё вельмі важна прадаць і нават ідэя павінна ісці потым, следам. Мы павінны іх пераканаць, што гэта нармальна. Вось у В'етнаме, Афрыцы, гандлюючы сёння, абгрунтоўваючы, мы шукаем людзей, якія ў нас вучыліся, якія скончылі ВНУ, яны ўжо многія міністрамі працуюць, асабліва ў В'етнаме. Я прыехаў, папрасіў пасла, каб ён арганізаваў сустрэчу з тымі, хто вучыўся, прыйшло столькі народу, што не ўмесціш у зале. Яны з душой да нас: дык вы нам гаварыце, мы гатовы. Гэта чарговы тыгр - В'етнам сёння.

Праз тэхналогіі мы паказваем той жа Венесуэле, што не толькі прадаём, не толькі ствараем трактары, аўтамабілі, цэглу вырабляем. Самае галоўнае - мы вучым іх людзей, як усё гэта ў справу пусціць, як вадзіць аўтамабілі, рамантаваць, як будаваць, як забяспечыць проціпаветраную абарону... Мы стварылі там проціпаветраную сістэму. Вось так за пастаўкамі нейкіх калійных угнаенняў,нашай тэхнікі, цукру, яшчэ нечага, кандытарскіх вырабаў, малака мы ідзём з тэхналогіямі, а праз гэтыя тэхналогіі ідзём у нафтаздабычу, іншыя прыродныя выкапні і рэсурсы, куды не кожнага пусцяць. Гэта значыць вельмі складаны працэс, але самае галоўнае - вельмі доўгі, гэтага за адзін год не зробіш. Ну вось прыклад Венесуэлы прывёў да таго, што Эквадор гэта ўсё заўважыў. Я туды злятаў, потым прэзідэнт Эквадора прыляцеў да нас. Цікавая вельмі краіна. Так, можна сказаць геаграфічна далёкая, але мы не збіраемся туды вазіць тое, што нявыгадна. Ён папрасіў, па некаторых пытаннях ён фінансуе, выдзеліць нам пустуючыя плошчы для стварэння там для іх выгадных вытворчасцей. І для нас гэта выгадна. І ўжо запрасіў да нафтаздабычы, адкуль ён усіх выкінуў. Гэта значыць так вось пакрыху, пакрыху, а для нас гэта апорная база. Ну нам жа шмат не трэба. Мы ж не Кітай, не Расія, не Амерыка, што нам трэба прыйсці фронтам і захапіць гэты Эквадор. У добрым сэнсе слова, эканамічна. Не. Нам патрэбна ў такой ступені, якія мы самі. Філасофія пытання вялікая.

Трэба шырока паказваць гэтыя краіны. Таму што не ўсюды добра скажуць аб Венесуэле. Трэба паказваць так, як яно ёсць па ўсіх напрамках. Тое ж самае Кітай. Нам трэба аб'ектыўна паказаць.

Аб увядзеннi дзяржаўнай пошліны на транспарт і лёсе некаторых "сядзельцаў"

Кіраўнік інфармацыйнага агенцтва БелаПАН Аляксандр Ліпай задаў пытанне аб мэтазгоднасці ўвядзення транспартнага падатку, а таксама пацікавіўся лёсам Мікалая Статкевіча і Алеся Бяляцкага, якія адбываюць пакаранне.

- Я лічу, ну 60 долараў і каля 40 долараў транспартнага падатку за год. Ці трэба народу так напружвацца пры тым, што гэта ж не самая бедная частка.

Я Ураду сказаў: невялікія гэта грошы. Ці трэба нам ужо так гвалтам крычаць, што абабралі, абадралі?.. Але тое, што гэтыя грошы не пойдуць ні ў адукацыю, ні ў ахову здароўя нават, а менавіта на дарогі, я гарантую. Я папярэдзіў Урад, каб гэтыя грошы знаходзіліся асобна і былі накіраваны на будаўніцтва дарог, будаўніцтва. На падтрыманне мы ўжо напружваць будзем мясцовыя органы ўлады, але нам трэба хутчэй на працягу пяцігодкі пабудаваць паміж абласцямі дарогі транзіту. У гэтым прывабнасць нашай краіны. Гэта трэба рабіць.

Што датычыцца Бяляцкага. Хто ён такі з пункту гледжання палітыкі, не ведаю. Але калі яго злавілі за нявыплату падаткаў і пачаўся там нейкі скандал, я папрасіў даведку. Мне напісалі, што Бяляцкі ў пэўнай арганізацыі знаходзіўся. Помню, мне дакладвалі аб гэтым. За падаткі ў Амерыцы не папрасілі б аб амністыі. Там вельмі строгае заканадаўства. Але для мяне гэта вельмі сур'ёзны факт, што ён выплаціў урон дзяржаве.

Калі гэта так (паводле слоў А.Ліпая, былі сабраны грошы для кампенсацыі нанесенага А.Бяляцкім урону - Заўвага рэд.), я гатовы разгледзець гэта пытанне. Але пытанне такое: мы не людзей амнісціруем, мы амнісціруем па артыкулах пэўных людзей. Калі гэты артыкул і не толькі гэтых людзей, аб якіх вы сказалі, не падпадае пад амністыю, значыць, яны пад амністыю не падпадуць. Як вы сказалі, па-славянску або па-хрысціянску мы гэта павінны зрабіць? Магчыма, зробім, але ёсць пэўны парадак. У гэтым кантэксце, па гэтых правілах я гатовы разгледзець пытанні і наконт Мікалая Статкевіча, і іншых.

Аб літаратуры і далікатнасці моўнага пытання

На пытанне дырэктара - галоўнага рэдактара Выдавецкага дома "Звязда" Аляксандра Карлюкевіча аб літаратуры, падтрымцы беларускай мовы Прэзідэнт выказаў такое меркаванне:

- Нядаўна адзін з пісьменнікаў, якога я ўзнагароджваў, мне шаптаў на сцэне, на вуха: "Аляксандр Рыгоравіч! Трэба сустрэцца". Ну, наогул, трэба пагутарыць.

Я кажу: "Калі ласка". Але адразу яму: "З чым прыйдзеце?"

Я заўсёды адкрыты для сустрэч. Але да Прэзідэнта трэба з чым-небудзь ісці.

Не проста вось я сяду і яны мне будуць расказваць аб складанасцях, цяжкасцях. Я іх усе пытанні вырашыў, якія яны тады прасілі. З народам сустракацца хацелі. Мы іх возім, куды яны папросяць. Яны там чытаюць вершы свае, аповесцi і іншае.

Але я папрасіў, каб мне знакавыя беларускiя выданнi прысылалі. Магчыма, у мяне не той густ? Але я, калі чытаю, мне так сорамна за наш пісьменніцкі корпус. Мне да слёз сорамна.

Ну хоць адзін твор дайце мне... Кажу, пакладзіце мне "Вайну і мір" на стол, я гіганцкую падтрымку вам забяспечу.

І таму, каб вы мне не гаварылі аб гэтых пiсьменнiках, але гэтыя ўжо беларускую мову ведаюць. Нешта ж яны атрымліваюць за сваю працу. І прычым вы заўсёды мяне нахіляеце датаваць, датаваць. Нешта і датуем. А "Вайны і міру" няма...

Што датычыцца падтрымкi беларускай мовы... Вы ведаеце, гэта ж лёс людзей.

Не трэба штучна нічога рабіць. Адштурхнеш больш як палавіну людзей. Не трэба, усё павінна ісці спакойна. Ніякай рэвалюцыйнасці. Галоўнае - прафесіяналізм і спакой. Мова не дзеля рэвалюцыі. І яе абараняць не трэба. Яна не мае патрэбы ў абароне. І ні ў якай падтрымцы не мае патрэбы. А калі вы бачыце, дзе можна нават за грошы нешта дабавіць, вы скажыце, і ўсё, яна пойдзе сама.

Аб поглядзе ў будучыню

Старшыня агульнага сходу ТАА "Тут бай медыя" Юрый Зісер прапанаваў Прэзідэнту ўявіць Беларусь праз 30 гадоў. Адказ Прэзідэнта:

- Беларусь будзе суверэннай і незалежнай дзяржавай. Гэта адзіная мая галоўная задача, якую я павінен выканаць. Я, відаць, не дажыву як Прэзідэнт. Нехта будзе пасля мяне. Але я ўпэўнены, вы яго прымусіце гэтак жа думаць і імкнуцца, каб Беларусь была дзяржавай і наш народ нiколi не быў пад чужым бізуном. А ўсё астатняе мы купім...

Аб выбарах

Меркаванне аб кампаніі па выбарах у мясцовыя Саветы дэпутатаў Прэзідэнт выказаў у адказ на пытанне Генадзя Давыдзькі:

- Я проста хачу папрасіць і пажадаць, гэта для мяне вялікае жаданне, каб людзі прыйшлі на гэтыя выбары. Каб яны не думалі: дэпутат раённага Савета нічога не робіць і нічога не вырашае. Вазьміце, напрыклад, Мінск. Вялікі ў Мінска бюджэт? Вельмі вялікі. Трыльёны рублёў, мільярды долараў. І гэта дзеліць Савет. Гэта жыццё нашых людзей у Мінску, гэта вуліцы, метро, тралейбусы, аўтобусы, мясцовы гандаль... Усім, што закранае жыццё людзей, займаюцца дэпутаты мясцовых Саветаў. Так, з-за розных прычын яны не вельмі ў нас прапагандуюцца. Але вельмі бачныя з-за сваёй дзейнасці. Аднак гэта не значыць, што яны менш важныя для жыцця звычайнага чалавека.

Таму гэта важныя выбары, гэта важныя дэпутаты. А самае галоўнае - на гэтым жа мы вучым людзей. Вось гэта яго прыступка. Гэта актыў дзяржавы. Людзі, якія праходзяць гэту прыступку, яны сябе засвечваюць, паказваюць, гэта будучыя кіраўнікі - на нізкім, сярэднім, на самым высокім узроўні. Я таксама быў дэпутатам раённага Савета ў свой ​​час. Гэта вялікая школа. І я проста прасіў бы людзей, каб яны прыйшлі на выбары, таму што для мяне гэта вельмі важна. Я тады ўсюды змагу сказаць: паглядзіце, вось яна - свядомасць людзей, вось яны - нашы сапраўдныя беларусы. Гэта ж не цяжка - прыйсці прагаласаваць. Галасуй за каго хочаш. Хочаш за апазіцыянера прагаласаваць, прагаласуй, хочаш прагаласаваць за канструктывізм, за дзяржаву, за тое, як яна развіваецца, каб была нейкая, шчыра кажучы, дапамога і падтрымка там, унізе, Прэзідэнту, той палітыцы, якую ён праводзіць, прагаласуй за чалавека дзяржаўнага - гэта тваё права. Але ты прыйдзі. Для нас гэтыя выбары вельмі важныя. Гэта паказчык узроўню свядомасці нашага народа.

Аб спорце

Галоўны рэдактар ​​газеты "Прессбол" Уладзімір Беражкоў выказаў меркаванне, што было б мэтазгодна захаваць "спартыўную вертыкаль" ад міністэрства да раённага звяна. Меркаванне Прэзідэнта наконт гэтага:

На маю думку, гэта праблема існуе больш у тых, хто некалі быў у так званай "вертыкалі". Цяпер яны або нідзе, або ў народнай адукацыі. Вы ведаеце, што такое для мяне спорт. Я не задаволены тым, што адбываецца ў спорце. Вынікі павінны былі быць значнымі. У нас і грошы былі і ёсць, і "вертыкаль" была, а вынікаў няма. І часам гэты чалавек у райвыканкаме, які быў старшынёй так званага спартыўнага камітэта або як мы яго там называлі, ён быў там адзін, а ў яго яшчэ быў нейкі камітэт. Хадзіў ён там як непрыкаяны па гэтым раёне, і мала ад яго было толку. А ў раёне адна - дзве школы. Там жа няма фігурнага катання, баскетбола, валейбола, футбола. Ды ў школах як гулялі ў баскетбол, футбол, так і гуляюць. Там і без "вертыкалі" гэта было, яно і цяпер ёсць. А ўжо школ спартыўных у поўным сэнсе гэтага слова - паўтары на раён. І вось гэты "вертыкальшчык" займаўся гэтымі школамі - і якая карысць ад гэтага? Ніякай. Калі і скарацілі спартыўныя камітэты, то старшыня райвыканкама павінен дакладна ўсведамляць, што паўтары школы, якія ў яго былі і за якія адказваў гэты "вертыкальшчык", не павінны знікнуць. І гэта мы пракантралюем. А калі паўтары было, а стане 3 - гэта плюс, але каб працавалі як трэба. Што яшчэ ў раёнах было? Нейкія спаборніцтвы паміж школамі. А гэта аддзел народнай адукацыі заўсёды праводзіў разам з гэтым "вертыкальшчыкам", напэўна. Але, у прынцыпе, гэта рабіў выканкам, старшыня выканкама. Яшчэ ёсць намеснік па сацыяльных пытаннях, які вядзе культуру, адукацыю і спорт. Таму, хутчэй за ўсё, скардзяцца тыя, хто страціў гэта месца.

Аб асабістым

Выказаў Прэзідэнт і шэраг асабістых перажыванняў:

- Ну і не трэба наракаць, што ўжо зусім паміраем. Есці няма чаго, паміраем... У Беларусі хто хоча зарабіць, пяты раз кажу, той можа зарабіць. Хто хоча добра паесці, той можа добра паесці. Ідзі ў магазін, купляй. Цяпер у магазін, як у музей, заходзіш. Толькі грошы патрэбны, вядома. А грошы трэба зарабіць, іншага не дадзена.

Вы ведаеце, наш народ ніколі так не жыў. Успомніце сваё дзяцінства і сваю маладосць... Што мы маглі сабе дазволіць, нават калі і была нейкая капейка?

Што ж граху таіць, нават мне маці часта гаварыла: "Ды мы ж нiколi так не жылi, як цяпер". Ну і пра Брэжнева мне, Хрушчова, калі забіралі жывёлу, калі прымушалі за дрэвы плаціць, за яблыню, за сліву плаціць. Абдзіралі, а якая зарплата была? І пачынае гэта ўсё мне расказваць. Я гэта помню. А для яе гэта боль быў, і ў кожнага ён быў. А моладзь гэтага не ведае. Яна лічыць, што гэта з паветра ўсё бярэцца. Гэта праца. Калі б цяпер нашы людзі працавалі так, як у тыя гады, нават не ваенныя, брэжнеўскія, добрыя часы, застойныя, калі б мы так працавалі, мы вельмі багатымі людзьмі былі б. А вось вы паглядзіце сумленна і непрадузята, я ўжо не як Прэзідэнт, а як звычайны чалавек кажу, седзячы за вашым сталом, вось вазьміце так шчыра і паглядзіце. Мы ўсе працуючы, напружваемся? Вось галоўнае пытанне. Працуем мы напалавіну менш, чым яны працавалі. Працавалі яны беспрасветна, а жылі дрэнна...

Таму так, хацелася б, каб жылося лепш. Будзем больш працаваць, будзем варушыцца, не без гэтага. І будзем лепш жыць!