Памер шрыфту:
A
A
A
Колер сайта:
К
К
К
Настройкі
Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь

Навука і адукацыя ў Беларусі

Навука ў Беларусі – магутная інтэлектуальная індустрыя

Нацыянальная акадэмія навук Беларусі (НАН Беларусі) – вышэйшая дзяржаўная навуковая арганізацыя Рэспублікі Беларусь. Гэта інтэлектуальны і экспертны цэнтр, які адыгрывае важную ролю ў вызначэнні напрамкаў і канкрэтных шляхоў развіцця краіны, ядро сучаснай сістэмы генерацыі ведаў і інавацый.

Акадэмія навук падпарадкавана Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь, падсправаздачная Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь. Старшыня Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук выбіраецца агульным сходам акадэміі, прыраўноўваецца па пасадзе да Міністра Рэспублікі Беларусь і ўваходзіць у склад Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

НАН Беларусі забяспечвае правядзенне, развіццё і каардынацыю фундаментальных даследаванняў па асноўных напрамках прыродазнаўчых, тэхнічных і гуманітарных навук. НАН таксама выступае ў якасці галаўной арганізацыі Беларусі па навукова-метадычным забеспячэнні развіцця інфарматызацыі. За апошні час яе структура была прыкметна рэфармавана: створаны новыя тыпы арганізацый (навукова-практычныя цэнтры і аб'яднанні), удасканалены падыходы і метады кіравання інавацыйнай дзейнасцю. Сёння тэматыка фундаментальных і прыкладных даследаванняў акадэміі фарміруецца толькі пад прыярытэты эканомікі.

Дзяржаўны камітэт па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь – орган дзяржаўнага кіравання, які рэалізуе функцыю дзяржаўнага рэгулявання і кіравання ў сферы навуковай, навукова-тэхнічнай і інавацыйнай дзейнасці, а таксама абарону правоў на аб'екты інтэлектуальнай уласнасці.

Яго галоўныя задачы – стварэнне новых інавацыйных прадпрыемстваў, якія дадуць магчымасць выпускаць экспартаарыентаваную інавацыйную прадукцыю з высокай дабаўленай вартасцю, укараненне і камерцыялізацыя навуковых ідэй і распрацовак.

Згодна з ацэнкамі міжнародных экспертаў, Рэспубліка Беларусь адносіцца да ліку краін з высокім узроўнем навуковага патэнцыялу. У рэйтынгу "добрых краін" (GoodCountry Index-2016) Беларусь заняла 79-е месца сярод 163 краін свету, пры гэтым найбольш высокую пазіцыю (37-е месца) - па паказчыку "навука і тэхналогіі".

Інавацыйнае развіццё

Сярод прыярытэтных напрамкаў развіцця інавацый у краіне - рэсурсазберагальныя і энергаэфектыўныя тэхналогіі, прамысловыя біятэхналогіі, нанаматэрыялы і новыя крыніцы энергіі, медыцына і фармацыя, інфармацыйныя і аэракасмічныя тэхналогіі, тэхналогіі вытворчасці, перапрацоўкі і захоўвання сельскагаспадарчай прадукцыі, экалогія і рацыянальнае прыродакарыстанне.

Важнае месца ў інавацыйнай інфраструктуры займаюць навукова-тэхнічныя цэнтры, якія павышаюць эфектыўнасць узаемадзеяння навукі і вытворчасці.

Даследаванні арыентуюцца на канкрэтныя запыты прамысловасці і іншых галін эканомікі. Дзейнасць вучоных накіравана на вырашэнне задач па мадэрнізацыі прамысловасці і фарміраванні новай інавацыйнай эканомікі, стварэнне новых вытворчасцей 5-га і 6-га тэхналагічных укладаў.

Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 31 студзеня 2017 года № 31 зацверджана Дзяржаўная праграма інавацыйнага развіцця Рэспублікі Беларусь на 2016-2020 гады, мэта якой - забеспячэнне якаснага росту і канкурэнтаздольнасці нацыянальнай эканомікі з канцэнтрацыяй рэсурсаў на фарміраванні яе высокатэхналагічных сектараў. Да высокатэхналагічных сектараў аднесены наступныя: інфармацыйна-камунікацыйныя і авіякасмічныя тэхналогіі; атамная энергетыка і альтэрнатыўныя крыніцы энергіі; бія- і нанаіндустрыя; фармацэўтычная прамысловасць; прыборабудаванне і электронная прамысловасць.

Дзяржаўная праграма інавацыйнага развіцця ўяўляе сабой інструмент стратэгічнага планавання і сістэмны механізм рэалізацыі дзяржаўнай інавацыйнай палітыкі Беларусі, які ўключае комплекс мерапрыемстваў па развіцці Нацыянальнай інавацыйнай сістэмы. У яе ўключаны 75 экспартна арыентаваных інавацыйных праектаў па стварэнні новых прадпрыемстваў і вытворчасцей. На тэхналогіях V і VI тэхналагічных укладаў грунтуюцца 30 праектаў па стварэнні новых вытворчасцей, якія маюць вызначальнае значэнне для інавацыйнага развіцця Рэспублікі Беларусь і прадугледжваюцца да выканання ў перыяд 2016-2020 гады.

У выніку выканання праектаў Праграмы ў 2016 годзе выраблена інавацыйнай прадукцыі на суму амаль 294,3 млн рублёў, з якой 87,5% прадукцыі пастаўлена на экспарт (257,6 млн рублей), уведзены ў эксплуатацыю новыя вытворчасці па васьмі праектах, выведзены на праектную магутнасць вытворчасці па васьмі праектах (100% ад плана), створана і (або) мадэрнізавана 1437 рабочых месц (101,1% ад плана).

Асноўныя дасягненні беларускай навукі

Дасягненні беларускіх вучоных у розных галінах фундаментальнай і прыкладной навукі прызнаны сусветнай супольнасцю. За адносна невялікі прамежак часу краіне ўдалося стварыць дзеяздольную нацыянальную інавацыйную сістэму. Развіваецца нарматыўна-прававая база інавацыйнай дзейнасці.

Несумненным дасягненнем можна лічыць запуск 22 ліпеня 2012 года беларускага спадарожніка дыстанцыйнага зандзіравання Зямлі. Рабочая арбіта касмічнага апарата складае 500-520 км.

Устройства разам з чатырма іншымі спадарожнікамі было выведзена на арбіту ракетай-носьбітам "Саюз-ФГ", якая стартавала з касмадрома Байканур у Казахстане. Беларускі касмічны апарат манеўраны і можа аператыўна перастройвацца на арбіце, каб весці здымку пад патрэбным вуглом. Мэтавая апаратура на спадарожніку беларуская, яна выраблена ААТ "Пеленг" - вядучым праектна-канструктарскім прадпрыемствам Беларусі ў галіне оптыка-электроннага прыборабудавання. Вага спадарожніка складае больш як 400 кг, распазнаванне ў панхраматычным дыяпазоне - каля двух метраў. Апарат будзе працаваць у тандэме з расійскім спадарожнікам "Канопус-В".

Цікавасць да беларускай касмічнай інфармацыі праявілі шэраг дзяржаў.

Вучоныя Нацыянальнага цэнтра фізікі часціц і высокіх энергій Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта прымалі ўдзел у эксперыментах на Вялікім адронным калайдары ў Еўрапейскай арганізацыі ядзерных даследаванняў (CERN), размешчанай на граніцы Швейцарыі і Францыі. Яны кантралявалі работу аднаго з дэтэктараў калайдара - CMS (Кампактнага мюоннага саленоіда).

Супрацоўнікі Інстытута фізікі Б.І.Сцяпанава Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі распрацавалі лазеры новага пакалення. Размова ідзе аб найноўшым напрамку ў сучаснай лазернай фізіцы. Гэта сапраўды новыя лазерныя выпраменьвальнікі па габарытах, масе, энергазберажэнні. Сфера прымянення навінак даволі шырокая - ад медыцыны да прамысловасці. Яны больш бяспечныя для вачэй у параўнанні з традыцыйнымі. Новыя лазеры значна меншыя і больш функцыянальныя. Новыя распрацоўкі беларускіх фізікаў ужо высока запатрабаваны за мяжой.

У Інстытуце фізікі Б.І.Сцяпанава НАН Беларусі распрацавалі прыбор для бескантактнай экспрэснай аптычнай дыягностыкі ракавых пухлін. Прымяненне навінкі ў медыцыне дапаможа скараціць не толькі час, але і эканамічныя затраты на правядзенне дыягностыкі анкалагічных захворванняў. Інавацыю можна будзе выкарыстоўваць пры маніторынгу і лакалізацыі ракавых пухлін непасрэдна ў час хірургічных аперацый. Інстытут супрацоўнічае з навуковымі цэнтрамі і кампаніямі Індыі, Кітая, Саудаўскай Аравіі, ПАР, Італіі, Германіі, Францыі, Польшчы, Расіі і іншых краін.

Супрацоўнікі Інстытута фізіка-арганічнай хіміі НАН распрацавалі серыю арыгінальных прэпаратаў на аснове амінакіслот і іх мадыфікаваных вытворных. Імі створаны і ўкаранёны ў вытворчасць новыя тэхналогіі атрымання лякарстваў рознага тэрапеўтычнага дзеяння, у тым ліку сродак для лячэння сардэчна-сасудзістых захворванняў "Аспаркам", радыепратэктарны прэпарат "Таурын", імунакарэктар "Лейцын", антыалкагольныя прэпараты "Тэтурам" і "Гліян". У стадыі распрацоўкі знаходзяцца проціпухлінныя, проціанемічныя, антынаркатычныя і іншыя сродкі.

У Інстытуце генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі адкрыўся ўнікальны Цэнтр ДНК-біятэхналогій. Цэнтр даў магчымасць больш эфектыўна ўкараняць дасягненні генетыкі і геномікі ў ахову здароўя, сельскую гаспадарку, спорт і ахову навакольнага асяроддзя ў Беларусі. Спецыялісты гэтага ж інстытута пачалі стварэнне сучаснага палігона для выпрабавання трансгенных раслін. Тут вырошчваюцца і праходзяць першыя выпрабаванні трансгенныя сарты сельскагаспадарчых раслін, у тым ліку бульбы.

У галіне медыцыны і фармацыі распрацавана і выраблена ўнікальная сістэма аартальнага стэнт-графта для эндапратэзавання анеўрызм грудной аорты пры аперацыях са штучным кровазваротам (кошт сістэмы ў 8-10 разоў таннейшы за імпартныя аналагі).

У аграпрамысловым комплексе створана галшцінская папуляцыя малочнай жывёлы айчыннай селекцыі (960 тыс. галоў). Сярэдні ўдой перавышае ўдой чорна-пярэстай папуляцыі Беларусі на 506 кг. Распрацавана сістэма кіравання працэсамі вытворчасці малака, якая працуе па прынцыпе "дакладна-своечасова". Чаканы эканамічны эфект складзе не менш як 3 млн долараў ЗША.

НАН Беларусі створана інфармацыйна-аналітычная сістэма "HLA-тыпаваныя донары Рэспублікі Беларусь для трансплантацыі гемапаэтычных стваловых клетак". На 1 ліпеня 2017 года ўкаранёна ў 29 установах аховы здароўя.

Вучоныя Аб'яднанага інстытута праблем інфарматыкі НАН Беларусі распрацавалі суперкамп'ютар "СКІФ-ГРІД" на базе 12-ядзерных працэсараў AMD Opteron і графічных працэсараў-паскаральнікаў. Пікавая прадукцыйнасць гэтага кластара без уліку паскарэння з дапамогай графічных працэсараў складае 8 Тэрафлопс. Паказчык эфектыўнасці работы (ККД) кластара даведзены да 82,15%. А ў 2016 годзе створаны новы персанальны суперкамп'ютар, які перавышае па магутнасці суперкамп'ютар "СКІФ" у 2,5 раза.

У мэтах стварэння спрыяльных умоў для павышэння канкурэнтаздольнасці галін эканомікі Рэспублікі Беларусь, заснаваных на новых і высокіх тэхналогіях, удасканалення ўмоў для правядзення распрацовак сучасных тэхналогій і павелічэння іх экспарту, прыцягнення ў гэту сферу айчынных і замежных інвестыцый у Беларусі быў створаны Парк высокіх тэхналогій (ПВТ).

Першыя кампаніі-рэзідэнты былі зарэгістраваны ў Парку ў чэрвені 2006 года. Сёння ПВТ - адзін з вядучых інавацыйных ІТ-кластараў у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе. У ПВТ створана ўнікальнае спрыяльнае асяроддзе для развіцця бізнесу ў галіне інфармацыйных тэхналогій, у якой беспрэцэдэнтныя падатковыя льготы спалучаюцца з наяўнасцю добра падрыхтаваных спецыялістаў для ІТ-галіны.

Беларускія спецыялісты ўдзельнічаюць у ІТ-праектах любой складанасці, пачынаючы з сістэмнага аналізу, кансалтынгу, падбору апаратных сродкаў і заканчваючы канструяваннем і распрацоўкай складаных сістэм.

Спажыўцамі беларускага праграмнага забеспячэння, створанага рэзідэнтамі ПВТ, з'яўляюцца вядомыя сусветныя карпарацыі, такія як Microsoft, HP, Coca-Cola, Colgate-Palmolive, Google, Toyota, Citibank, MTV, Expedia, Reuters, Samsung, HTC, Mitsubishi, British Petroleum, British Telecom, Лонданская фондавая біржа, Сусветны банк і іншыя.

Кампаніі - рэзідэнты ПВТ уваходзяць у спіс буйнейшых распрацоўшчыкаў і пастаўшчыкоў праграмнага забеспячэння «Software 500», публікуемы ўплывовым выданнем сусветнай ІТ-індустрыі Software Magazine, і паспяхова канкурыруюць на высокатэхналагічных рынках Паўночнай Амерыкі і Заходняй Еўропы.

Паводле ацэнкі Міжнароднага саюза электрасувязі, у 2016 годзе Рэспубліка Беларусь па індэксе развіцця інфармацыйна-камунікацыйных тэхналогій заняла 31-е месца ў рэйтынгу са 175 краін (у 2015 годзе - 36-е месца, у 2007 - 54-е месца).

Доля экспарту камп'ютарных паслуг у агульным аб'ёме экспарту паслуг Рэспублікі Беларусь вырасла ў 2011-2015 гадах у 3,1 раза і склала ў 2016 годзе 14% (у 2015 - 12,3%). Амаль 86% беларускага экспарту камп'ютарных паслуг забяспечваецца рэзідэнтамі Парка высокіх тэхналогій.

Міжнароднае навукова-тэхнічнае супрацоўніцтва

За 2016 год доля экспарту высокатэхналагічнай і навукаёмістай прадукцыі ў агульным аб'ёме беларускага экспарту тавараў і паслуг склала 33,2% (план - 31%).

На ліпень 2017 года Рэспубліка Беларусь ажыццяўляе навукова-тэхнічнае і інавацыйнае супрацоўніцтва на аснове міжурадавых пагадненняў з 44 краінамі свету, пры гэтым у 2016-2017 гадах заключана 7 новых міжнародных дагавораў: з Грузіяй, Турцыяй, Саудаўскай Аравіяй, Славакіяй, Суданам, ААЭ, а таксама г. Шанхаем (як горадам цэнтральнага падпарадкавання Кітая). Прапрацоўваецца заключэнне аналагічных пагадненняў з Іспаніяй, Аргенцінай, Аўстраліяй і Тайландам.

Беларусь уключана ў навуковыя праграмы Еўрапейскага саюза з пачатку 90-х гадоў мінулага стагоддзя.

Да найбольш буйных праектаў з удзелам Беларусі адносіцца флагманская ініцыятыва Еўрапейскай камісіі "Графен" з бюджэтам 1 млрд еўра. Асноўная яе задача - пераход на працягу 10 гадоў ад вывучэння гэтага новага ўнікальнага матэрыялу да яго шырокага прамысловага выкарыстання.

У 2016 годзе падпісаны кантракты на рэалізацыю двух навукова-інавацыйных праектаў. У праекце MESMERISE беларускае УП "АДАНІ" ўдзельнічае ў распрацоўцы і тэсціраванні неінтрузіўнага сканера з высокай распазнавальнай здольнасцю і ўнікальнымі ўласцівасцямі, якія дадуць магчымасць распазнаваць хімікаты і прадметы, што знаходзяцца ўнутры цела чалавека, і выяўляць іншыя анамаліі памерам ад 100 грам. Другі праект - STIMEY (з удзелам Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта) - накіраваны на стымуляванне інтарэсу ў дзяцей і падлеткаў ва ўзросце 10-18 гадоў да атрымання адукацыі ў сферы навукі, тэхналогій, інжынерыі і матэматыкі.

Вышэйшая адукацыя ў Беларусі

Школьная і дашкольная адукацыя ў Беларусі

Прэзідэнт Падзеі Дакументы Дзяржава Беларусь
© 2017, Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
Настройкі шрыфту
Шрыфт:
Trebuchet MS
Georgia
Iнтэрвал памiж лiтарамі:
Стандартны
Павялічаны
Вялікі
Каляровая схема:
Чорным
па белым
Белым
па чорным
Цёмна-сінім
па блакітным
Карычневым
па бэжавым
Вярнуць стандартныя настройкі
Закрыць