Бел
Галоўная   /  Беларусь   /  Навука і адукацыя

Навука і адукацыя ў Беларусі

Сёння беларускай навуцы адводзіцца ключавая роля ў пабудове эканомікі ведаў. Фундамент для гэтага закладзены ў Дзяржаўнай праграме інавацыйнага развіцця Рэспублікі Беларусь да 2015 года.
ААТ "Пеленг" распрацоўвае новае абсталяванне высокага распазнавання для касмічных апаратаў
ААТ "Пеленг" распрацоўвае новае абсталяванне высокага распазнавання для касмічных апаратаў

Навука ў Беларусі – магутная інтэлектуальная індустрыя

Нацыянальная акадэмія навук Беларусі (НАН Беларусі) – вышэйшая дзяржаўная навуковая арганізацыя Рэспублікі Беларусь. Гэта інтэлектуальны і экспертны цэнтр, які адыгрывае важную ролю ў вызначэнні напрамкаў і канкрэтных шляхоў развіцця краіны, ядро сучаснай сістэмы генерацыі ведаў і інавацый.

Акадэмія навук падпарадкавана Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь, падсправаздачная Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь. Старшыня Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук выбіраецца агульным сходам акадэміі, прыраўноўваецца па пасадзе да Міністра Рэспублікі Беларусь і ўваходзіць у склад Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

НАН Беларусі забяспечвае правядзенне, развіццё і каардынацыю фундаментальных даследаванняў па асноўных напрамках прыродазнаўчых, тэхнічных і гуманітарных навук. НАН таксама выступае ў якасці галаўной арганізацыі Беларусі па навукова-метадычным забеспячэнні развіцця інфарматызацыі. За апошні час яе структура была прыкметна рэфармавана: створаны новыя тыпы арганізацый (навукова-практычныя цэнтры і аб'яднанні), удасканалены падыходы і метады кіравання інавацыйнай дзейнасцю. Сёння тэматыка фундаментальных і прыкладных даследаванняў акадэміі фарміруецца толькі пад прыярытэты эканомікі.

Дзяржаўны камітэт па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь – орган дзяржаўнага кіравання, які рэалізуе функцыю дзяржаўнага рэгулявання і кіравання ў сферы навуковай, навукова-тэхнічнай і інавацыйнай дзейнасці, а таксама абарону правоў на аб'екты інтэлектуальнай уласнасці.

Яго галоўныя задачы – стварэнне новых інавацыйных прадпрыемстваў, якія дадуць магчымасць выпускаць экспартаарыентаваную інавацыйную прадукцыю з высокай дабаўленай вартасцю, укараненне і камерцыялізацыя навуковых ідэй і распрацовак.

Інавацыйнае развіццё

Сярод прыярытэтных напрамкаў развіцця інавацый у краіне – рэсурсазберагальныя і энергаэфектыўныя тэхналогіі, прамысловыя біятэхналогіі, нанаматэрыялы і новыя крыніцы энергіі, медыцына і фармацыя, інфармацыйныя і аэракасмічныя тэхналогіі, тэхналогіі вытворчасці, перапрацоўкі і захоўвання сельскагаспадарчай прадукцыі, экалогія і рацыянальнае прыродакарыстанне.

Важнае месца ў інавацыйнай інфраструктуры займаюць навукова-тэхнічныя цэнтры, якія павышаюць эфектыўнасць узаемадзеяння навукі і вытворчасці.

Даследаванні арыентуюцца на канкрэтныя запыты прамысловасці і іншых галін эканомікі. Дзейнасць вучоных накіравана на вырашэнне задач па мадэрнізацыі прамысловасці і фарміраванню новай інавацыйнай эканомікі, стварэнне новых вытворчасцей 5-га і 6-га тэхналагічных укладаў.

Асноўныя дасягненні беларускай навукі

Дасягненні беларускіх вучоных у розных сферах фундаментальнай і прыкладной навукі прызнаны сусветнай супольнасцю. За адносна невялікі прамежак часу краіне ўдалося стварыць дзеяздольную нацыянальную інавацыйную сістэму. Развіваецца нарматыўна-прававая база інавацыйнай дзейнасці.

Несумненным дасягненнем можна лічыць запуск 22 ліпеня 2012 года беларускага спадарожніка дыстанцыйнага зандзіравання Зямлі. Рабочая арбіта касмічнага апарата складае 500–520 км.

Устройства разам з чатырма іншымі спадарожнікамі было выведзена на арбіту ракетай-носьбітам "Саюз–ФГ", якая стартавала з касмадрома Байканур у Казахстане. Беларускі касмічны апарат манеўраны і можа аператыўна перастройвацца на арбіце, каб весці здымку пад неабходным вуглом. Мэтавая апаратура на спадарожніку беларуская, яна выраблена ААТ "Пеленг" – вядучым праектна-канструктарскім прадпрыемствам Беларусі ў галіне оптыка-электроннага прыборабудавання. Вага спадарожніка складае больш як 400 кг, распазнаванне ў панхраматычным дыяпазоне – амаль два метры. Апарат будзе працаваць у тандэме з расійскім спадарожнікам "Канопус–В".

З дапамогай уласнага спадарожніка Беларусь плануе не толькі пакрыць унутраныя патрэбнасці ў касмічных здымках, але і прадаваць іх іншым краінам. Інтарэс да беларускай касмічнай інфармацыі праявілі ўжо шэраг дзяржаў. Таксама кампанія Google гатова разгледзець магчымасць выкарыстання здымкаў, атрыманых з беларускага спадарожніка.

Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь Аляксандр Лукашэнка ў інтэрв'ю расійскім СМІ 18 сакавіка 2011 года сказаў: "Спадарожнік – гэта камерцыйны праект. Многія дзяржавы гатовы плаціць, таму што цана нашага спадарожніка – мізэрная, акупіцца хутка. Але і не гэта галоўнае. А галоўнае ў тым, што з савецкіх часоў у нас засталася вельмі добрая школа, якая працавала на савецкі космас. І мне не хацелася страціць гэтых людзей і гэты напрамак. А як толькі мы гэтым заняліся, ажыў гэты напрамак у нашай навуцы, эканоміцы. Мы выратавалі школу, якая ў нас калісьці была".

Вучоныя Нацыянальнага цэнтра фізікі часціц і высокіх энергій Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта прымалі ўдзел у эксперыментах на Вялікім адронным калайдары ў Еўрапейскай арганізацыі ядзерных даследаванняў (CERN), размешчанай на граніцы Швейцарыі і Францыі. Яны кантралявалі работу аднаго з дэтэктараў калайдара – CMS (кампактнага мюоннага саленоіда).

Супрацоўнікі Інстытута фізікі Б.І.Сцяпанава Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі распрацавалі лазеры новага пакалення. Размова ідзе аб найноўшым напрамку ў сучаснай лазернай фізіцы. Гэта сапраўды новыя лазерныя выпраменьвальнікі па габарытах, масе, энергазберажэнні. Сфера прымянення навінак даволі шырокая – ад медыцыны да прамысловасці. Яны больш бяспечныя для вачэй у параўнанні з традыцыйнымі. Новыя лазеры значна меншыя і больш функцыянальныя. Новыя распрацоўкі беларускіх фізікаў ужо высока запатрабаваны за мяжой.

У Інстытуце фізікі Б.І.Сцяпанава НАН Беларусі распрацавалі прыбор для бескантактавай экспрэснай аптычнай дыягностыкі ракавых пухлін. Прымяненне навінкі ў медыцыне дапаможа скараціць не толькі час, але эканамічныя затраты на правядзенне дыягностыкі анкалагічных захворванняў. Інавацыю можна будзе выкарыстоўваць пры маніторынгу і лакалізацыі ракавых пухлін непасрэдна ў час хірургічных аперацый. Інстытут супрацоўнічае з навуковымі цэнтрамі і кампаніямі Індыі, Кітая, Саудаўскай Аравіі, ПАР, Італіі, Германіі, Францыі, Польшчы, Расіі і іншых краін.

Супрацоўнікі Інстытута фізіка-арганічнай хіміі НАН распрацавалі серыю арыгінальных прэпаратаў на аснове амінакіслот і іх мадыфікаваных вытворных. Імі створаны і ўкаранёны ў вытворчасць новыя тэхналогіі атрымання лякарстваў рознага тэрапеўтычнага дзеяння, у тым ліку сродак для лячэння сардэчна-сасудзiстых захворванняў "Аспаркам", радыепратэктарны прэпарат "Таўрын", імунакарэктар "Лейцын", антыалкагольныя прэпараты "Тэтурам" і "Гліян". У стадыі распрацоўкі знаходзяцца проціпухлінныя, проціанемічныя, антынаркатычныя і іншыя сродкі.

У Інстытуце генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі адкрыўся ўнікальны Цэнтр ДНК-біятэхналогій. Новая структура дасць магчымасць больш эфектыўна ўкараняць дасягненні генетыкі і геномікі ў ахову здароўя, сельскую гаспадарку, спорт і ахову навакольнага асяроддзя ў Беларусі. Спецыялісты гэтага ж інстытута пачалі стварэнне сучаснага палігона для выпрабавання трансгенных раслін. Тут будуць вырошчваць і праводзіць першыя выпрабаванні трансгенных сартоў сельскагаспадарчых раслін, у тым ліку бульбы.

Вучоныя Аб'яднанага інстытута праблем інфарматыкі НАН Беларусі распрацавалі суперкамп’ютар "СКІФ–ГРІД" на базе 12-ядзерных працэсараў AMD Opteron і графічных працэсараў-паскаральнікаў. Гэта самая прадукцыйная канфігурацыя ў сямействе беларускіх мадэлей суперкамп’ютараў "СКІФ" кластара "СКІФ-ГРІД". Пікавая прадукцыйнасць гэтага кластара без уліку паскарэння з дапамогай графічных працэсараў складае 8 Тэрафлопс. Паказчык эфектыўнасці работы (ККД) кластара даведзены да 82,15%.

У мэтах стварэння спрыяльных умоў для павышэння канкурэнтаздольнасці сфер эканомікі Рэспублікі Беларусь, заснаваных на новых і высокіх тэхналогіях, удасканалення ўмоў для правядзення распрацовак сучасных тэхналогій і павелічэння іх экспарту, прыцягнення ў гэту сферу айчынных і замежных інвестыцый у Беларусі быў створаны Парк высокіх тэхналогій (ПВТ).

Першыя кампаніі–рэзідэнты былі зарэгістраваны ў Парку ў чэрвені 2006 года. Сёння ПВТ – адзін з вядучых інавацыйных ІТ-кластараў у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе. У ПВТ створана ўнікальнае спрыяльнае асяроддзе для развіцця бізнесу ў сферы інфармацыйных тэхналогій, у якім беспрэцэдэнтныя падатковыя льготы спалучаюцца з наяўнасцю добра падрыхтаваных спецыялістаў для ІТ-галіны.

Беларускія спецыялісты ўдзельнічаюць у ІT-праектах любой складанасці, пачынаючы з сістэмнага аналізу, кансалтынгу, падбору апаратных сродкаў і завяршаючы канструяваннем і распрацоўкай складаных сістэм.

Спажыўцы беларускага праграмнага забеспячэння, створанага рэзідэнтамі ПВТ, – сусветна вядомыя карпарацыі, такія як Microsoft, HP, Coca-Cola, Colgate-Palmolive, Google, Toyota, Citibank, MTV, Expedia, Reuters, Samsung, HTC, Mitsubishi, British Petroleum, British Telecom, Лонданская фондавая біржа, Сусветны банк і іншыя.

У 2011 годзе шэсць кампаній – рэзідэнтаў ПВТ увайшлі ў сотню лепшых сусветных пастаўшчыкоў ІТ-паслуг, паводле даных аднаго з буйнейшых ІТ-выданняў "Global Services", які публікуе штогадовы спіс вядучых правайдараў паслуг ІТ-аўтсорсінгу і аўтсорсінгу бізнес-працэсаў.

Пяты год запар кампаніі – рэзідэнты ПВТ уваходзяць у спіс буйных распрацоўшчыкаў і пастаўшчыкоў праграмнага забеспячэння "Software 500", які публікуецца ўплывовым выданнем сусветнай ІТ-індустрыі Software Magazine. Кампаніі – рэзідэнты ПВТ паспяхова канкурыруюць на высокатэхналагічных рынках Паўночнай Амерыкі і Заходняй Еўропы.

Вышэйшая адукацыя ў Беларусі

Школьная і дашкольная адукацыя ў Беларусі

© 2017, Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь